Chapter 10

श्रीगणेशाय नमः । श्रीगुरुभ्यो नमः । श्रीपांडुरंगाय नमः । श्रीकुलदेवतायै नमः । श्रीमातापितृभ्यां नमः ।

Shri Ganeshaaya Namah | Shri Gurubhyo Namah | Shri Paandurangaaya Namah | Shri Kuladevataayai Namah | Shri Maataa pitribhyaam Namah |

Ovee 1

वक्रतुंड गणाधिपती । विद्यार्णवा कळासंपत्ती । भक्तवरदा हरिसी आर्ती । मंगळमूर्ती गजानना ॥ १ ॥

Vakratunda Ganaadhipatee | Vidyaa-arnavaa kalaa-sampattee | Bhakta-varadaa harisee aartee | Mangala-moortee Gajaananaa ||

Ovee 2

जयजयाजी आदिनाथा । मायाचक्रचालका अनंता । सर्वाधीशा भगवंता । साक्षात् अक्षय मोक्ष तूं ॥ २ ॥

Jayajayaajee Aadi-Naathaa | Maaya-chakra-chaalakaa anantaa | Sarva-adheeshaa bhagavantaa | Saakshaat akshaya moksha too ||

Ovee 3

तरी मागिले अध्यायीं निरुपण । श्रीगोरक्षाचा पावोनि जन्म । उपरी सेवूनि कनकगिरी ग्राम । विद्यार्णवी तो केला ॥ ३ ॥

Taree maagile adhyaayee nirupanu | Shree-Gorakshaachaa paavoni janmu | Uparee sevuuni kanaka-giree graamu | Vidyaa-arnavee toh kelaa ||

Ovee 4

तरी ती विद्या कोण कैसी । सकळ कळा श्लोकराशी । भविष्योत्तरपुराणासी । निरोपितों श्रीश्रोतियां ॥ ४ ॥

Taree tee vidyaa kona kaisee | Sakala kalaa shloka-raashee | Bhavishyo-uttara-Puraanaasee | Niropito Shree-shrotiyaa ||

Ovee 5

ब्रह्मज्ञान रसायन कविता । वेद शास्त्र ज्योतिष तथा । व्याकरण धनुर्धर जलतरंगता । संगीत काव्य अकरावें ॥ ५ ॥

Brahma-jnyaana rasaayana kavitaa | Veda shaastra jyotisha tathaa | Vyaakarana dhanurdhara jala-tarangataa | Sangeeta kaavya akaraave ||

Ovee 6

अश्वारोहण कोकशास्त्र । निपुण नाट्य तथा चार । चतुर्दश विद्यांचा सागर । पूर्णपणें भरलासे ॥ ६ ॥

Ashva-aarohana koka-shaastru | Nipuna naatya tathaa chaaru | Chatur-dasha vidyaanchaa saagaru | Poorna-pane bharalaase ||

Ovee 7

प्रथम सांगून ब्रह्मज्ञान । स्वमुखीं केल्या परायण । विश्व आणि विश्वंभर दोन भावचि । ऐसा नुरविला ॥ ७ ॥

Prathama saanguuna Brahma-jnyaanu | Svamukhee kelyaa paraayanu | Vishva aani Vishvambhara donu |Bhaavachi Aisaa nuravilaa ||

Ovee 8

कीं बहुत जे अर्थप्रकार । जीवजंतु चराचर । तो ऐक्यमेळीं सकळ विस्तार । मीच ऐसें भाविलें ॥ ८ ॥

Kee bahuta je artha-prakaaru | Jeevajantu charaacharu | Toh aikyamelee sakala vistaaru | Meecha aise bhaavile ||

Ovee 9

कर्माकर्म सत्कर्मराशी । त्या नुरल्याचि कोणीही बीजांकुराशीं । वासना देऊनि योगफांसीं । कामनेतें नुरविती ॥ ९ ॥

Karma-akarma sat-karma-raashee | Tyaa nuralyaachi koneehee beeja-ankuraashee | Vaasanaa deuuni yoga-phaansee | Kaamanete nuravitoh ||

Ovee 10

ऐशा एकमेळें करुन । गोरक्ष झाला सनातान । एवंच सकळ ब्रह्मज्ञान । उपदेशिलें गुरुनाथें ॥ १० ॥

Aishaa ekamele karunu | Goraksha jhaalaa sanaataanu | Evamcha sakala Brahma-jnyaanu | Upadeshile guru-Naathe ||

Ovee 11

मग पूर्णपणाचें पात्र होऊनी । वसुधेकल्प अव्यक्त भुवनीं । सर्व आत्मरुप माननी । तत्स्वरुपीं प्रगटेल ॥ ११ ॥

Maga poorna-panaache paatra houunee | Vasudhe-kalpa avyakta bhuvanee | Sarva aatmarupa maananee | Tat-sva-rupee pragatela ||

Ovee 12

याउपरी वातपित्तकफहारक । रसायनविद्या सकळिक । किमया करणें धातु अनेक । हातवटी सांगितली ॥ १२ ॥

Yaauparee vaata-pitta-kapha-haaraku | Rasaayana-vidyaa sakaliku | Kimayaa karane dhaatu aneku | Haatavatee saangitalee ||

Ovee 13

कवित्व रसाळ नवरस । गणादि निरोपी दीर्घ र्‍हस्व । व्यक्त अर्थलिंगप्रकरणास । व्यक्ताव्यक्त सांगितलें ॥ १३ ॥

Kavitva rasaala navarasu | Ganaadi niropee deergha r‍hasvu | Vyakta artha-linga-prakaranaasu | Vyakta-avyakta saangitale ||

Ovee 14

याउपरी वेदाध्ययन । सूक्तऋचेंत केला प्रवीण । दीर्घर्‍हस्वें छंदे निपुण । स्वरित छंदी अवघे गुण पैं केला ॥ १४ ॥

Yaauparee veda-adhyayanu | Sookta-richeta kelaa praveenu | Deerghar‍hasve chande nipunu | Svarita chandee avaghe guna pai kelaa ||

Ovee 15

ऋक् अथर्वण यजुर्वेद । सामवेदादि सांगूनिप्रसिद्ध । उपरि विद्या ज्योतिषसिद्ध । परिपूर्ण सांगितली ॥ १५ ॥

Riku atharvana yajurvedu | Saama-Vedaadi saanguuni-prasiddhu | Upari vidyaa jyotisha-siddhu | Paripoorna saangitalee ||

Ovee 16

सारस्वत किरात कोश । कोमुदी रघु हरिवंश । पंच काव्यें मीमांसा । साही शास्त्रें निवेदिलीं ॥ १६ ॥

Saarasvata kiraata koshu | Komudee Raghu Hari-vamshu | Pancha kaavye meemaansaa | Saahee shaastre nivedilee ||

Ovee 17

यावरी धनुर्धरविद्यानिपुण । सकळ शस्त्रीं केला प्रवीण । तीं सकळ अस्त्रें कोण कोण । नामें तयांचीं ऐकिजे ॥ १७ ॥

Yaavaree dhanurdhara-vidyaa-nipunu | Sakala shastree kelaa praveenu | Tee sakala astre kona konu | Naame tayaanchee aikije ||

Ovee 18

वातास्त्र आणि जलदास्त्र । उर्मी उभी कामास्त्र । वाताकर्षण बळ स्वतंत्र । पर्वतास्त्र सांगितलें ॥ १८ ॥

Vaataastra aani jalada-astru | Urmee ubhee kaamaastru | Vaataa-karshana bala svatantru | Parvata-astra saangitale ||

Ovee 19

वज्रास्त्र वासवशक्ति । नागास्त्र खगेंद्र संजीवनी ती । ब्रह्मास्त्रादि निवारणशक्ती । रुद्रास्त्र सांगितलें ॥ १९ ॥

Vajra-astra Vaasava-Shakti | Naagaastra khagendra sanjeevanee tee | Brahma-astraadi nivaarana-shaktee | Rudraastra saangitale ||

Ovee 20

विरक्तास्त्र दानवास्त्र । पवनास्त्र आणि कालास्त्र । स्तवन महाकार्तिकास्त्र । स्पर्शविभक्तास्त्र निवेदिलें ॥ २० ॥

Virakta-astra daanava-astru | Pavana-astra aani kaalaastru | Stavana mahaa-kaartika-astru | Sparsha-vibhakta-astra nivedile ||

Ovee 21

यावरी साबरीविद्या कवित्व । प्रत्यक्ष करुनि सकळ दैवत । तयांचा वरद पाणी निश्चित । गोरक्षमौळीं मिरवला ॥ २१ ॥

Yaavaree saabaree-vidyaa kavitvu | Pratyaksha karuni sakala daivatu | Tayaanchaa varada paanee nishchitu | Goraksha-maulee miravalaa ||

Ovee 22

तीं दैवतें कोण कोण । बावन्न वीर असती जाण । नरक कालिका म्हमंदा उत्तम । महिषासुर आराधिला ॥ २२ ॥

Tee daivate kona konu | Baavanna veera asatee jaanu | Naraka Kaalikaa Mhamandaa uttamu | Mahishaasura aaraadhilaa ||

Ovee 23

झोटिंग वेताळ मारुती । अस्त्रवीर भद्रपती । मूर्तिमंत सीतापती । वरदमौळीं स्पर्शीतसे ॥ २३ ॥

Jhotinga Vetaala Maarutee | Astra-veera Bhadra-patee | Moortimanta Seetaa-patee | Varada-maulee sparsheetase ||

Ovee 24

परम जादरीं आलिंगून । श्रीराम घेत चुंबन । म्हणे होई सनातन । कीर्तिध्वज मिरविजे ॥ २४ ॥

Parama jaadareen aalinguunu | Shree-Raama gheta chumbanu | Mhane hoee sanaatanu | Keerti-dhvaja miravije ||

Ovee 25

यावरी प्रत्यक्ष गजवदन । तोहि उतरला सहस्त्रकिरण । गोरक्षाते अंकीं घेऊन । वरदमौळी स्पर्शीतसे ॥ २५ ॥

Yaavaree pratyaksha gaja-vadanu | Tohi utaralaa sahastra-kiranu | Gorakshaate ankee gheuunu | Varada-maulee sparsheetase ||

Ovee 26

यावरी अष्टभैरव उग्र । तेही पातले तेथें समग्र । सिद्धभैरवादि काळभैरव सांग । बाळभैरवादि पातले ॥ २६ ॥

Yaavaree ashta-Bhairava ugru | Tehee paatale tethe samagru | Siddha-Bhairavaadi Kaala-Bhairava saangu | Baala-Bhairavaadi paatale ||

Ovee 27

वीरभैरवादि गणभैरव । ईश्वरभैरव रुद्रभैरव । भस्मभैरवादि महादेव । अपर्णापति पातला ॥ २७ ॥

Veera-Bhairavaadi Gana-Bhairavu | Eeshvara-Bhairava Rudra-Bhairavu | Bhasma-Bhairavaadi Mahaadevu | Aparnaa-pati paatalaa ||

Ovee 28

तेणें घेऊनि अंकावरतें । मुख कुरवाळिलें वरदहस्तें । खेळता बाबर धांवोनि येती । तेही देती आशीर्ववन ॥ २८ ॥

Tene gheuuni ankaa-varate | Mukha kuravaalile varada-haste | Khelataa Baabara dhaavoni yetee | Tehee detee aasheer-vachanu ||

Ovee 29

मुंडा चामुंडा शंखिनी डंखिनी । कुंड रंडा भालंडा यक्षिणी । चंडा वंडिका प्रत्यक्ष येऊनी । वर गोरक्षा देती त्या ॥ २९ ॥

Mundaa Chaamundaa Shankhinee Dankhinee | Kunda Randaa Bhaalandaa Yakshinee | Chandaa Vandikaa pratyaksha yeuunee | Vara Gorakshaa detee tyaa ||

Ovee 30

यावरी प्रगटूनि जलदैवत । तेव्हा त्यातें वर ओपीत । कुमारी धनदा नंदा विख्यात । देखता त्या गोमट्या ॥ ३० ॥

Yaavaree pragatuuni jala-daivatu | Tevhaa tyaate vara opeetu | Kumaaree Dhanadaa Nandaa vikhyaatu | Dekhataa tyaa gomatyaa ||

Ovee 31

लक्ष्मी प्राज्ञा बाला बगला । नववी दैवत प्रत्यक्ष विमला । ऐशाजलदेवता येऊनि तत्काला । वर ओपिती बाळातें ॥ ३१ ॥

Lakshmee Praajnyaa Baalaa Bagalaa | Navavee daivata pratyaksha Vimalaa | Aishaa-jala-devataa yeuuni tatkaalaa | Vara opitee baalaate ||

Ovee 32

यावरी प्रत्यक्ष अष्टसिद्धी । होऊनि वर ओपिती वरमादी । आणिमा गरिमा विशाळबुद्धी । महिमा प्रकामें पातली ॥ ३२ ॥

Yaavaree pratyaksha ashta-siddhee | Houuni vara opitee varamaadee | Aanimaa Garimaa vishaala-buddhee | Mahimaa prakaame paatalee ||

Ovee 33

प्रथिमा प्राची वशित्वा सातवी । तेवीं ती सिद्धी महादेवी । सज्ज करुनि अस्त्रकार उभवी । अष्टसिद्धी तत्काळ त्या ॥ ३३ ॥

Prathimaa Praachee Vashitvaa saatavee | Tevee tee siddhee mahaa-Devee | Sajja karuni astrakaara ubhavee | Ashta-siddhee tatkaala tyaa ||

Ovee 34

असो बावन्न वीरांसहित । श्रीराम सूर्य जाहला प्राप्त । सर्वत्र ओपूनि मौळी हस्त । विद्या करी ओपिती ॥ ३४ ॥

Aso baavanna veeraan-sahitu | Shree-Raama soorya jaahalaa praaptu | Sarvatra opuuni maulee hastu | Vidyaa karee opitee ||

Ovee 35

असो वर देऊनि सद्विद्येसी । सर्वत्र वंदिती मच्छिंद्रासी । म्हणती महाराजा गोरक्षासी । तपालागीं बैसवीं ॥ ३५ ॥

Aso vara deuuni sad-vidyesee | Sarvatra vanditee Machchindraasee | Mhanatee Mahaaraajaa Gorakshaasee | Tapaa-laagee baisavee ||

Ovee 36

तपीं होतां अनुष्ठान । तेणें बळ चढे पूर्ण । मग ही विद्या तपोधन । लखलखीत मिरवेल ॥ ३६ ॥

Tapee hotaa anushthaanu | Tene bala chadhe poornu | Maga hee vidyaa tapodhanu | Lakhalakheeta miravelu ||

Ovee 37

जैसें खड्ग शिकले होतां । मग भय काय तें शत्रु जिंकितां । तेवीं तपोबळ आराधितां । सामर्थ्य सत्ता वाढेल ॥ ३७ ॥

Jaise khadga shikale hotaa | Maga bhaya kaaya tey shatru jinkitaa | Tevee tapobala aaraadhitaa | Saamarthya sattaa vaadhelu ||

Ovee 38

ऐसें वदोनि सकळ देव । पाहते झाले आपुलाले गांव । रामसूर्यादि महादेव । बावन्न वीरादि पैं गेले ॥ ३८ ॥

Aise vadoni sakala devu | Paahate jhaale aapulaale gaavu | Raama-Sooryaadi Mahaadevu | Baavanna veeraadi pai gele ||

Ovee 39

यावरी इंद्र वरुण अश्विनी । गणगंधर्वादि पातले भुवनीं । वर देती तयालागुनी । सकळ गेले स्वस्थाना ॥ ३९ ॥

Yaavaree Indra Varuna ashvinee | Gana-gandharvaadi paatale bhuvanee | Vara detee tayaa-laagunee | Sakala gele sva-sthaanaa ||

Ovee 40

याउपरी कोणे एके दिवशीं । गोरक्ष घोकितां सद्विद्येसी । मंत्रसंजीवनी पाठ मुखासी । करीत बैसला होता तो ॥ ४० ॥

Yaauparee kone eke divashee | Goraksha ghokitaa sad-vidyesee | Mantra-sanjeevanee paatha mukhaasee | Kareeta baisalaa hotaa toh ||

Ovee 41

जवळी नसतां मच्छिंद्रनाथ । बैसला होता एकांतांत । तो गांवचीं मुलें खेळत खेळत । तया ठायीं पातलीं ॥ ४१ ॥

Javalee nasataa Machchindra-Naathu | Baisalaa hotaa eka-antaantu | Toh gaavachee mule khelata khelatu | Tayaa thaayee paatalee ||

Ovee 42

हातीं कवळूनि कर्दमगोळा । मुलें खेळती आपुलें मेळां । तों गोरक्षापासीं येऊनि आगळा । बोल बोलती सकळीक ॥ ४२ ॥

Haatee kavaluuni kardama-golaa | Mule khelatee aapule melaa | Toh Gorakshaapaasee yeuuni aagalaa | Bola bolatee sakaleeku ||

Ovee 43

म्हणती गोरक्षा ऐक वचन । आम्हीं आणिला बहुत कर्दम । तरी शकट करुनि दे उत्तम । आम्हालागी खेळावया ॥ ४३ ॥

Mhanatee Gorakshaa aika vachanu | Aamhee aanilaa bahuta kardamu | Taree shakata karuni de uttamu | Aamhaa-laagee khelaavayaa ||

Ovee 44

येरु म्हणे शकट मजसी । करुं येत नाहीं निश्चयेंसी । येत असेल तुम्हां कोणासी । तरी करुनि कां घ्या ना ॥ ४४ ॥

Yeru mhane shakata majasee | Karu yeta naahee nishchayensee | Yeta asela tumhaa konaasee | Taree karuni kaa ghyaa naa ||

Ovee 45

ऐसें ऐकतां मुलांनी वचन । करीं कर्दम कवळून । आपुलाले करे करुन । शकट रचिती चिखलाचा ॥ ४५ ॥

Aise aikataa mulaannee vachanu | Karee kardama kavaluunu | Aapulaale kare karunu | Shakata rachitee chikhalaachaa ||

Ovee 46

कर्दमचक्र काष्ठ व्यक्त । शकट केला यथास्थित । वरीं उदेलें कल्पनेंत । शकटा सारथी असावा ॥ ४६ ॥

Kardama-chakra kaashtha vyaktu | Shakata kelaa yathaa-sthitu | Varee udele kalpanetu | Shakataa saarathee asaavaa ||

Ovee 47

म्हणूनि कर्दम घेऊनि गोळा । मुलें रचिती कर्दमपुतळा । परी तो साधेना मुलां सकळां । मग गोरक्षातें विनवीती ॥ ४७ ॥

Mhanuuni kardama gheuuni golaa | Mule rachitee kardama-putalaa | Paree toh saadhenaa mulaa sakalaa | Maga Gorakshaate vinaveetee ||

Ovee 48

म्हणती गोरक्षा आम्हांप्रती । साह्य देई शकटसारथी । आम्हां साधेना कर्दमनीती । तरी तूं करुनि देईं कां ॥ ४८ ॥

Mhanatee Gorakshaa aamhaam-pratee | Saahya deee shakata-saarathee | Aamhaa saadhenaa kardama-neetee | Taree too karuni daee kaa ||

Ovee 49

अगा तूं सकळ मुलांचे गणी । वयोवृद्ध अससी प्राज्ञी । तरी आम्हांसी सारथी करुनी । सत्वर देई खेळावया ॥ ४९ ॥

Agaa too sakala mulaanche ganee | Vayovriddha asasee praajnyee | Taree aamhaansee saarathee karunee | Satvara daee khelaavayaa ||

Ovee 50

ऐसें ऐकतां मुलांचे वचन । म्हणे कर्दम आणूनि द्या देतों करुन । परी ही वासना भविष्यकारण । गोरक्षाते उदेली ॥ ५० ॥

Aise aikataa mulaanche vachanu | Mhane kardama aanuuni dyaa deto karunu | Paree hee vaasanaa bhavishyakaaranu | Gorakshaate udelee ||

Ovee 51

जैसे ज्याचे पूर्वानुक्रम । तैसी बुद्धि येत घडून । जेवीं बीज पेरिल्या समान । तोचि तरु हेलावे ॥ ५१ ॥

Jaise jyaache poorva-anukramu | Taisee buddhi yeta ghaduunu | Jevee beeja perilyaa samaanu | Tochi taru helaave ||

Ovee 52

पहा मातेच्या द्वेषउद्देशी । ध्रुव बैसला अढळपदासी । तेसेंचि वासनालेशीं । क्षीरोदधि उपमन्या ॥ ५२ ॥

Pahaa maatechyaa dvesha-uddeshee | Dhruva baisalaa adhala-padaasee | Tesenchi vaasanaa-leshee | Ksheera-udadhi Upamanyaa ||

Ovee 53

कीं गांधारीचा होता अंत । म्हणूनि पार्था सुचला अर्थ । अकिंचन तो वायुसुत । ध्वजस्तंभी मिरवला ॥ ५३ ॥

Kee Gaandhaareechaa hotaa antu | Mhanuuni Paarthaa suchalaa arthu | Akinchana toh Vaayusutu | Dhvaja-stambhee miravalaa ||

Ovee 54

कीं सीतासतीच्या उद्देशीं । लंकेसी राहिली येऊनि विवशी । तिनें भक्षुनि दशाननासी । राक्षसकुळ भक्षिलें ॥ ५४ ॥

Kee Seetaa-sateechyaa uddeshee | Lankesee raahilee yeuuni vivashee | Tine bhakshuni Dashaananaasee | Raakshasa-kula bhakshile ||

Ovee 55

पहा अनुसर्गकर्म कैसें । त्याचि राक्षसीं वंशलेशें । चिरंजीव होऊनि लंकाधीश । भोगभोगी बिभीषण ॥ ५५ ॥

Pahaa anusarga-karma kaise | Tyaachi raakshasee vamsha-leshe | Chiranjeeva houuni Lankaa-adheeshu | Bhoga-bhogee Bibheeshanu ||

Ovee 56

तस्मात् बोलावयाचें हेंचि कारण । बुद्धि संचरे पूर्वकर्माप्रमाण । पुढें उदयाते करभंजन । येणार होते महाराज ॥ ५६ ॥

Tasmaatu bolaavayaache henchi kaaranu | Buddhi sanchare poorva-karmaa-pramaanu | Pudhe udayaate Karabhanjanu | Yenaara hote Mahaaraaju ||

Ovee 57

नवनारायण करभंजन परम । उदय पावणार गहन नाम । म्हणूनि गोरक्षा इच्छाद्रुम । चित्तधरेतें उदेला ॥ ५७ ॥

Nava-Naaraayana Karabhanjana paramu | Udaya paavanaara gahana naamu | Mhanuuni Gorakshaa ichchaa-drumu | Chitta-dharete udelaa ||

Ovee 58

मग हातीं घेऊनि कर्दमगोळा । रचिता झाला उत्तम पुतळा । परी रसने पाठ संजीवन आगळा । होत असे मंत्राचा ॥ ५८ ॥

Maga haatee gheuuni kardama-golaa | Rachitaa jhaalaa uttama putalaa | Paree rasane paatha sanjeevana aagalaa | Hota ase mantra-achaa ||

Ovee 59

त्यांत विष्णुवीर्य उपचार । पीषयूमांडणी जल्पत स्मर । एवंविधि संजीवनीमंत्र । पाठ होता गोरक्षा ॥ ५९ ॥

Tyaata Vishnu-veerya upachaaru | Peephayoo-maandanee jalpata smaru | Evavidhi sanjeevanee-mantru | Paatha hotaa Gorakshaa ||

Ovee 60

मुखीं पाठ हस्तें पुतळा । पूर्णपणीं होतां कर्दमगोळा । महाभागीं भाग सकळा । व्यक्त असे तत्त्वांचा ॥ ६० ॥

Mukhee paatha haste putalaa | Poorna-panee hotaa kardama-golaa | Mahaa-bhaagee bhaaga sakalaa | Vyakta ase tattvaanchaa ||

Ovee 61

तेणेंकरुनि पंचभूत । दृश्यत्व पावले संजीवनीअर्थ । करभंजन ते संधींत । प्रेरक झाला जीवित्वा ॥ ६१ ॥

Tenen-karuni pancha-bhootu | Drishyatva paavale sanjeevanee-arthu | Karabhanjana tey sandheetu | Preraka jhaalaa jeevitvaa ||

Ovee 62

अस्थिमांस त्वचेसहित । अकार दृश्य झाला त्यांत । पुढें शब्द आननांत । अकस्मात उदेला ॥ ६२ ॥

Asthi-maansa tvache-sahitu | Akaara drishya jhaalaa tyaatu | Pudhe shabda aananaantu | Akasmaata udelaa ||

Ovee 63

उदय होता करी रुदन । तें पाहिलें सकळ बाळांनीं । म्हणती भूत आणिलें गोरक्षांनीं । पळा पळा येथूनियां ॥ ६३ ॥

Udaya hotaa karee rudanu | Tey paahile sakala baalaannee | Mhanatee bhoota aanile Gorakshaannee | Palaa palaa yethuuniyaa ||

Ovee 64

ऐसें बोलतां एकमेकांत । सकळ होऊनि भयभीत । सांडूनि खेळ सकळ अर्थ । पळूनि गेलें वातगती ॥ ६४ ॥

Aise bolataa ekamekaatu | Sakala houuni bhaya-bheetu | Saanduuni khela sakala arthu | Paluuni gele vaatagatee ||

Ovee 65

हृदयीं दाटूनि भयकांपरा । मुलें कांपती थरथरां । आरडत वरडत मच्छिंद्र आधारा । पळोनियां पैं गेलीं ॥ ६५ ॥

Hridayee daatuuni bhaya-kaamparaa | Mule kaampatee tharatharaa | Aaradata varadata Machchindra aadhaaraa | Paloniyaa pai gelee ||

Ovee 66

ऐशापरी मुलें भयग्रस्त । तें पाहूनि मच्छिंद्रनाथ । मग पाचारुनि सकळ मुलांतें । आश्वासूनि पुसतसे ॥ ६६ ॥

Aishaa-paree mule bhaya-grastu | Tey paahuuni Machchindra-Naathu | Maga paachaaruni sakala mulaante | Aashvaasuuni pusatase ||

Ovee 67

म्हणे बाळां होय थरथराट । का रे कांपतां सांगा वाट । येरी मुळाहूनि सकळ बोभाट । मच्छिंद्रातें निवेदिला ॥ ६७ ॥

Mhane Baalaa hoya tharatharaatu | Kaa rey kaampataa saangaa vaatu | Yeree mulaa-huuni sakala bobhaatu | Machchindraate nivedilaa ||

Ovee 68

म्हणे कर्दमाचा शकटसारथी । करवीत होतों गोरक्षाहातीं । तों बालतत्त्वपणीं भूतमती । कर्दम लोपूनि संचरली ॥ ६८ ॥

Mhane kardamaachaa shakata-saarathee | Karaveeta hoto Goraksha-haatee | Toh baala-tattva-panee bhoota-matee | Kardama lopuuni sancharalee ||

Ovee 69

तें भूत अद्यापि आहे लहान । परी क्षणैक होईल स्थूळवटपण । आम्हांलागी करील भक्षण । म्हणूनियां पळालों ॥ ६९ ॥

Tey bhoota adyaapi aahe lahaanu | Paree kshanaika hoeela sthoola-vata-panu | Aamhaa-laagee kareela bhakshanu | Mhanuuniyaa padaalo(palaalo) ||

Ovee 70

परी आम्ही आलों येथें पळून । मागूनि गोरक्षनाथ येत होता धांवून । त्यासी भक्षिलें असेल भूतानें । यांत संशय नसेचि ॥ ७० ॥

Paree aamhee aalo yethe paluunu | Maaguuni Goraksha-Naatha yeta hotaa dhaavuunu | Tyaasee bhakshile asela bhootaane | Yaanta samshaya nasechi ||

Ovee 71

मच्छिंद्र ऐसी ऐकूनि वार्ता । साशंकित झाला चित्ता । चित्तीं म्हणे मुलें वार्ता । सांगती काय तें नोहे ॥ ७१ ॥

Machchindra aisee aikuuni vaartaa | Saashankita jhaalaa chittaa | Chittee mhane mule vaartaa | Saangatee kaaya tey nohe ||

Ovee 72

अवचट भूत कैसें व्यापिलें । तें पाहूनि बाळ भ्यालें । तरी आतां जाऊनि वहिलें । गोचर करावे निजदृष्टीं ॥ ७२ ॥

Avachata bhoota kaise vyaapile | Tey paahuuni baala bhyaale | Taree aataa jaauuni vahile | Gochara karaave nija-drishtee ||

Ovee 73

मग आश्वासूनि सकळ मुलां । निकट बैसवूनि पुसे त्यालां । कोणत्या ठायीं संचार झाला । भूताचा तो मज सांगा ॥ ७३ ॥

Maga aashvaasuuni sakala mulaa | Nikata baisavuuni puse tyaalaa | Konatyaa thaayee sanchaara jhaalaa | Bhootaachaa toh maja saangu ||

Ovee 74

येरी म्हणती बावा ऐक । भूत तेव्हां होतें बाळक । आतां थोर फोडोनि हांक । भक्षील आम्हां वाटतसे ॥ ७४ ॥

Yeree mhanatee baavaa aiku | Bhoota tevhaa hote baalaku | Aataa thora phodoni haanku | Bhaksheela aamhaa vaatatase ||

Ovee 75

मच्छिंद्र म्हणे मी असतां । तुम्हां भय नसे सर्वथा । चला जाऊं भूतासीं आतां । शिक्षा करुं आगळी ॥ ७५ ॥

Machchindra mhane mee asataa | Tumhaa bhaya nase sarvathaa | Chalaa jaaoo bhootaasee aataa | Shikshaa karu aagalee ||

Ovee 76

मुले म्हणती मच्छिंद्रनाथा । तुम्ही जाऊं नका तेथ । बालर्ककिरण आहे भूत । तुम्हां भक्षील तेचि घडी ॥ ७६ ॥

Mule mhanatee Machchindra-Naathaa | Tumhee jaaoo nakaa tethu | Baala-arka-kirana aahe bhootu | Tumhaa bhaksheela techi ghadee ||

Ovee 77

मच्छिंद्र म्हणे दुरुन । दाखवा भूताचा ठिकाण । मग तीं बाळें अवश्य म्हणोन । दुरुनी ठाव दाविती ॥ ७७ ॥

Machchindra mhane durunu | Daakhavaa bhootaachaa thikaanu | Maga tee baale avashya mhanonu | Durunee thaava daavitee ||

Ovee 78

यापरी इकडे गोरक्षनाथ । तोही पळाला होऊनि भयग्रस्त । मुलाचें मंडळ सांडूनि एकांतीं । लपोनियां बैसला ॥ ७८ ॥

Yaaparee ikade Goraksha-Naathu | Tohee palaalaa houuni bhaya-grastu | Mulaache mandala saanduuni ekaantee | Laponiyaa baisalaa ||

Ovee 79

भूत भूत ऐसें म्हणून । मुलें पळालीं आरोळ्या देऊन । तेव्हांचि गेला होता पळून । भूतभयेंकरोनियां ॥ ७९ ॥

Bhoota bhoota aise mhanuunu | Mule palaalee aarolyaa deuunu | Tevhaanchi gelaa hotaa paluunu | Bhoota-bhayen-karoniyaa ||

Ovee 80

ठाव लक्षूनि परम एकांत । बैसला होता शुचिष्मंत । परी हृदय धडधडीत अत्यंत । भूत येईल म्हणोनियां ॥ ८० ॥

Thaava lakshuuni parama ekaantu | Baisalaa hotaa shuchishmantu | Paree hridaya dhadadhadeeta atyantu | Bhoota yaeela mhanoniyaa ||

Ovee 81

येरीकडे मच्छिंद्राते । ठाव दाविती मुलें समस्त । परी दूरचि असती यत्किंचित । सन्निध न येत भयानें ॥ ८१ ॥

Yereekade Machchindraate | Thaava daavitee mule samastu | Paree doorachi asatee yatkinchitu | Sannidha na yeta bhayaane ||

Ovee 82

जैसा राजभयाचा तरणी । लखलखीत मिरवत असतां अवनीं । मग दुष्कृत चोर जार जारणी । दर्शनार्थ ते न येती ॥ ८२ ॥

Jaisaa raaja-bhaya-achaa taranee | Lakhalakheeta miravata asataa avanee | Maga dushkrita chora jaara jaaranee | Darshana-artha tey na yetee ||

Ovee 83

कीं रामनामबोधोत्तर । असतां भूत न ये समोर । कीं पीयूषीं विषदृष्टिव्यवहार । कादाकाळीं चालेना ॥ ८३ ॥

Kee Raama-naama-bodhottaru | Asataa bhoota na ye samoru | Kee peeyooshee visha-drishti-vyavahaaru | Kaadaakaalee chaalenaa ||

Ovee 84

तन्न्यायें मुलें भिऊन । दुरुनि दाविती मच्छिंद्रा ठिकाण । म्हणती याचि ग्रामांतून । भूत प्रगट जाहलें ॥ ८४ ॥

Tannyaaye mule bhiuunu | Duruni daavitee Machchindraa thikaanu | Mhanatee yaachi graamaantuunu | Bhoota pragata jaahale ||

Ovee 85

मग त्या ग्रामांत मच्छिंद्रनाथ । मुलें दावितां सधट जात । तों बाळ टाहा आरडत । महीलागीं उकिरडा ॥ ८५ ॥

Maga tyaa graamaanta Machchindra-Naathu | Mule daavitaa sadhata jaatu | Toh baala taahaa aaradatu | Mahee-laagee ukiradaa ||

Ovee 86

बालार्ककिरणी तेज लकाकत । मुखीं टाहा टाहा वदत । तें पाहूनि मच्छिंद्रनाथें । करभंजन ओळखिला ॥ ८६ ॥

Baala-arka-kiranee teja lakaakatu | Mukhee taahaa taahaa vadatu | Tey paahuuni Machchindra-Naathe | Karabhanjana olakhilaa ||

Ovee 87

हृदयीं धरुनि लवडसवडी । बाळ उचलोनि घेतला आवडीं । मग लगबगी गांवाबाहेर अतितांतडीं । बाळासह पावला ॥ ८७ ॥

Hridayee dharuni lavadasavadee | Baala uchaloni ghetalaa aavadee | Maga lagabagee gaavaa-baahera ati-taantadee | Baalaa-saha paavalaa ||

Ovee 88

तें सकळ मुलें पाहूनी । पळतीं झालीं प्राण घेऊनि । म्हणे नाथांनी भूत धरोनी । आणिलें आतां बरें नसे ॥ ८८ ॥

Tey sakala mule paahuunee | Palatee jhaalee praana gheuuni | Mhane naathaannee bhoota dharonee | Aanile aataa bare nase ||

Ovee 89

आतां त्या भूतासी देईल सोडून । मग तें आपल्या पाठीसी लागून । एकएकासी भक्षील धरुन । ऐसें म्हणून पळताती ॥ ८९ ॥

Aataa tyaa bhootaasee deeela soduunu | Maga tey aapalyaa paatheesee laaguunu | Ekaekaasee bhaksheela dharunu | Aise mhanuuna palataatee ||

Ovee 90

पळता पडती उठूनि जाती । भयेंकरुनि सांदींत दडती । हृदयीं धडधडा अर्थार्थ चित्तीं । लपोनियां बैसला ॥ ९० ॥

Palataa padatee uthuuni jaatee | Bhayen-karuni saandeenta dadatee | Hridayee dhadadhadaa artha-artha chittee | Laponiyaa baisalaa ||

Ovee 91

येरीकडे बाळ घेऊन । गोरक्षा पाहे मच्छिंद्रनंदन । सदनीं सदनीं हांका मारुन । गोरक्षातें पुकारी ॥ ९१ ॥

Yereekade baala gheuunu | Gorakshaa paahe Machchindra-nandanu | Sadanee sadanee haankaa maarunu | Gorakshaate pukaaree ||

Ovee 92

परीं ज्या सदनी जाय जती । तें सदनींचीं मुलें आरडूनि उठती । आई आई बया बया म्हणती । आणिक पळती पुढारां ॥ ९२ ॥

Paree jyaa sadanee jaaya jatee | Tey sadaneenchee mule aaraduuni uthatee | Aaee aaee bayaa bayaa mhanatee | Aanika palatee pudhaaraa ||

Ovee 93

परी सदनींसदनींचे जन । नाथा पुसती हाटकून । भय काय दाविलें मुलांकारण । म्हणूनि आरडूनि पळताती ॥ ९३ ॥

Paree sadaneen-sadaneenche janu | Naathaa pusatee haatakuunu | Bhaya kaaya daavile mulaan-kaaranu | Mhanuuni aaraduuni palataatee ||

Ovee 94

कोणाचें मूल घेवोनि । फिरतां तुम्ही सदनी सदनी । येरी म्हणे गोरक्ष नयनी । पाहेन तेव्हां सांगेन ॥ ९४ ॥

Konaache moola ghevoni | Phirataa tumhee sadanee sadanee | Yeree mhane Goraksha nayanee | Paahena tevhaa saangenu ||

Ovee 95

ऐसें बोलूनि पुढें जात । तों पातला गोरक्ष होता जेथ । उभा राहोनि अंगणांत । गोरक्षातें पाचारी ॥ ९५ ॥

Aise boluuni pudhe jaatu | Toh paatalaa Goraksha hotaa jethu | Ubhaa raahoni anganaantu | Gorakshaate paachaaree ||

Ovee 96

ऐकूनि श्रीगुरुची वाणी । गोरक्ष निघाला सदनांतुनी । परी येतांचि बाळ पाहिला नयनी । पुन्हां आरडूनि पळे तो ॥ ९६ ॥

Aikuuni Shreeguru-chee vaanee | Goraksha nighaalaa sadanaantunee | Paree yetaanchi baala paahilaa nayanee | Punhaa aaraduuni pale toh ||

Ovee 97

हा विपर्यास पाहुनि नयनीं । मच्छिंद्र विचारी आपुले मनीं । गोरक्ष व्यापला भयेकरुनी । बाळ येथें ठेवावें ॥ ९७ ॥

Haa viparyaasa paahuni nayanee | Machchindra vichaaree aapule manee | Goraksha vyaapalaa bhayen-karunee | Baala yethe thevaave ||

Ovee 98

मग स्वशिरींचें काढूनि वसन । त्यावरी निजविलें बाळरत्न । मग त्या सदनीं संचरुन । गोरक्षापासीं पातला ॥ ९८ ॥

Maga sva-shireenche kaadhuuni vasanu | Tyaavaree nijavile baala-ratnu | Maga tyaa sadanee sancharunu | Gorakshaapaasee paatalaa ||

Ovee 99

जातां कवळूनि धरिलें हृदयीं । म्हणे वाहसी व्यर्थ भयप्रवाहीं । तें भूत नाहीं मनुष्यदेहीं । करभंजन उदेला ॥ ९९ ॥

Jaataa kavaluuni dharile hridayee | Mhane vaahasee vyartha bhaya-pravaahee | Tey bhoota naahee manushya-dehee | Karabhanjana udelaa ||

Ovee 100

परी तयाची उदयराहाटी । सांग जाहली निर्भय पोटीं । येरी म्हणे मुलांसाठीं । खेळत होतो महाराजा ॥ १०० ॥

Paree tayaachee udaya-raahaatee | Saanga jaahalee nirbhaya potee | Yeree mhane mulaan-saathee | Khelata hoto Mahaaraajaa ||

Ovee 101

हाति घेऊनि कर्दमगोळा । पूर्णपणीं रचिला पुतळा । परी नेणों कैशी झाली कळा । भूत त्यांत संचरले ॥ १०१ ॥

Haati gheuuni kardama-golaa | Poorna-panee rachilaa putalaa | Paree neno kaishee jhaalee kalaa | Bhoota tyaata sancharale ||

Ovee 102

लोपूनि सकळ कर्दमनीती । दिसूं आली मानवाकृती । तेणें भय व्यापूनि चित्तीं । पळालों मी मुलांसह ॥ १०२ ॥

Lopuuni sakala kardama-neetee | Disoo aalee maanava-aakritee | Tene bhaya vyaapuuni chittee | Palaalo mee mulaansahu ||

Ovee 103

यावरी मच्छिंद्र बोले वाणी । तूतें सांगितली संजीवनी । तो मंत्र घोकितां क्षणीं । करीत होतासी काय तूं ॥ १०३ ॥

Yaavaree Machchindra bole vaanee | Toote saangitalee sanjeevanee | Toh mantra ghokitaa kshanee | Kareeta hotaasee kaaya too ||

Ovee 104

येरी म्हणे आज्ञा तुमची । भंगिली नाहीं शपथ पायांची । खेळतां वाणी मंत्राची । सांडिली नाही महाराजा ॥ १०४ ॥

Yeree mhane aajnyaa tumachee | Bhangilee naahee shapatha paayaanchee | Khelataa vaanee mantra-achee | Saandilee naahee Mahaaraajaa ||

Ovee 105

कर्दमपुतळा करितां हातीं । परी मंत्र सांडिला नाहीं उक्तीं । चुकलों नाहीं शिक्षेहाती । ओपू नका गुरुनाथा ॥ १०५ ॥

Kardama-putalaa karitaa haatee | Paree mantra saandilaa naahee uktee | Chukalo naahee shikshe-haatee | Opoo nakaa Guru-Naathaa ||

Ovee 106

ऐसी ऐकतां गोरक्षवाणी । मच्छिंद्र तोषला आपुले मनीं । म्हणे बा बरी केली करणी । ऊठ आतां वेगेसी ॥ १०६ ॥

Aisee aikataa Goraksha-vaanee | Machchindra toshalaa aapule manee | Mhane baa baree kelee karanee | Ootha aataa vegesee ||

Ovee 107

मुख कवळूनि चुंबन घेत । हास्य मानूनि कुरवाळीत । म्हणे होई आतां स्वस्थ । चाल वेगीं पाडसा ॥ १०७ ॥

Mukha kavaluuni chumbana ghetu | Haasya maanuuni kuravaaleetu | Mhane hoee aataa svasthu | Chaala vegee paadasaa ||

Ovee 108

येरी म्हणे गुरुनाथा । तुम्ही आणिलें आहे भूता । तें मज खाईल प्रांजळ आतां । बाहेर नेऊं नका जी ॥ १०८ ॥

Yeree mhane Guru-Naathaa | Tumhee aanile aahe bhootaa | Tey maja khaaeela praanjala aataa | Baahera neoo nakaa jee ||

Ovee 109

मच्छिंद्र म्हणे ऐक मात । हें बाळ नसे रे भूत । तुवा घोकोनि संजीवनीत । मनुष्यपुतळा तो झाला ॥ १०९ ॥

Machchindra mhane aika maatu | Hey baala nase re bhootu | Tuvaa ghokoni sanjeevaneetu | Manushya-putalaa toh jhaalaa ||

Ovee 110

जैसा गौरउकिरडां स्थान । बाळ झालासी उत्पन्न । त्याच नीतीं खेळतां कर्दम । बाळ उदयातें आलें हो ॥ ११० ॥

Jaisaa gaura-ukiradaa sthaanu | Baala jhaalaasee utpannu | Tyaacha neetee khelataa kardamu | Baala udayaate aale ho ||

Ovee 111

ऐसी ऐकतां गुरुगोष्टी । म्हणे भूत नोहे तपोजेठी । मच्छिंद्र म्हणे भय पोटीं । सांडी मनुष्य तें असे ॥ १११ ॥

Aisee aikataa Guru-goshtee | Mhane bhoota nohe tapojethee | Machchindra mhane bhaya potee | Saandee manushya tey ase ||

Ovee 112

ऐसें ऐकूनि प्रांजळ मत । मग श्रीगुरुचा धरुनि हात । बाळ होतें चीरपदरांत । तयापासी पातले ॥ ११२ ॥

Aise aikuuni praanjala matu | Maga Shreeguruchaa dharuni haatu | Baala hote cheera-padaraantu | Tayaapaasee paatale ||

Ovee 113

बाळ उचलोनि मच्छिंद्रनाथ । आपुल्या शिबिरा घेऊनियां जात । गोदुग्ध आणूनि पान त्वरित । ते बाळका पैं केलें ॥ ११३ ॥

Baala uchaloni Machchindra-Naathu | Aapulyaa shibiraa gheuuniyaa jaatu | Godugdha aanuuni paana tvaritu | Tey baalakaa pai kele ||

Ovee 114

यावरी वसनझोळीं करुन । आंत घातला गहिनीनंदन । यावरी तया गावींचे जन । शिबिरापाशीं पातले ॥ ११४ ॥

Yaavaree vasana-jholee karunu | Aanta ghaatalaa Gahinee-nandanu | Yaavaree tayaa gaaveenche janu | Shibiraa-paashee paatale ||

Ovee 115

नाथचरणीं अर्पूनी माथा । पुसती हे नाथ समर्था । बाळ कोणाचें हालवितां । श्रवण करु इच्छितो ॥ ११५ ॥

Naatha-charanee arpuunee maathaa | Pusatee hey Naatha samarthaa | Baala konaache haalavitaa | Shravana karu ichchito ||

Ovee 116

मग झाला वृत्तांत मच्छिंद्रनाथ । तयां ग्रामस्थां निवेदित । तो ऐकूनि सकळ वृत्तांत । आश्चर्य करिती क्षणोक्षणीं ॥ ११६ ॥

Maga jhaalaa vrittaanta Machchindra-Naathu | Tayaa graamasthaa niveditu | Toh aikuuni sakala vrittaantu | Aashcharya karitee kshanokshanee ||

Ovee 117

म्हणे धन्य धन्य संजीवनी । हा कलींत उदेला उशनामुनी । परी त्याही प्रत्यक्ष सर्वगुणीं । नाथ मच्छिंद्र वाटतो ॥ ११७ ॥

Mhane dhanya dhanya sanjeevanee | Haa kaleeta udelaa Ushanaa-munee | Paree tyaahee pratyaksha sarva-gunee | Naatha Machchindra vaatato ||

Ovee 118

पहा पहा हा गुरुदैत्य । शवशरीरा सावध करीत । परी त्या म्हणाया जडदेहस्थ । जीवदशा व्यापीतसे ॥ ११८ ॥

Pahaa pahaa haa Guru-daityu | Shava-shareeraa saavadha kareetu | Paree tyaa mhanaayaa jada-dehasthu | Jeeva-dashaa vyaapeetase ||

Ovee 119

तरी तैसा नोहे मच्छिंद्रनाथ । कर्दमपुतळा केला जिवंत । तस्मात् शुक्र तो त्या तुलनेंत । सहस्त्रभागी दिसेना ॥ ११९ ॥

Taree taisaa nohe Machchindra-Naathu | Kardama-putalaa kelaa jivantu | Tasmaatu Shukra toh tyaa tulanetu | Sahastra-bhaagee disenaa ||

Ovee 120

तरी उशना न म्हणूं संमती । द्वितीय ब्रह्मा पातला क्षितीं । तीही संमत गौण चित्तीं । मच्छिंद्रभाग्य दिसतसे ॥ १२० ॥

Taree Ushanaa na mhanoo sammatee | Dviteeya brahmaa paatalaa kshitee | Teehee sammata gauna chittee | Machchindra-bhaagya disatase ||

Ovee 121

पहा पहा विधिराज । उत्पन्न करी जगा सहज । तरी मूळ त्यांत असे बीज । बीजासमान रुख होय ॥ १२१ ॥

Pahaa pahaa vidhiraaju | Utpanna karee jagaa sahaju | Taree moola tyaata ase beeju | Beejaa-samaana rukha hoyu ||

Ovee 122

यावरी आणिक दुसरा अर्थ । विधी स्वअंगें उत्पत्ति करीत । तैसा नोहे मच्छिंद्रनाथ । शिष्याहाती करविला ॥ १२२ ॥

Yaavaree aanika dusaraa arthu | Vidhee svaange utpatti kareetu | Taisaa nohe Machchindra-Naathu | Shishyaa-haatee karavilaa ||

Ovee 123

महाबीजावीण जाण । कर्दमी केला मनुष्य उत्पन्न । तस्मात् धन्य विधीहून । मच्छिंद्रनाथ मिरविला ॥ १२३ ॥

Mahaa-beejaa-veena jaanu | Kardamee kelaa manushya utpannu | Tasmaatu dhanya vidheehuunu | Machchindra-Naatha miravilaa ||

Ovee 124

ऐसें परस्परें भाषण । करिती गांवींचे सकळ जन । यावरी बोलती नाथाकारण । नाथानिकट बैसूनियां ॥ १२४ ॥

Aise paraspare bhaashanu | Karitee gaaveenche sakala janu | Yaavaree bolatee Naathaa-kaaranu | Naathaa-nikata baisuuniyaa ||

Ovee 125

म्हणती महाराजा प्रतापतरणी । बाळाचे कष्ट करुं जाणे जननी । ती तो बाळका न दिसे करणी । गैबीनंदन हा असे ॥ १२५ ॥

Mhanatee Mahaaraajaa prataapa-taranee | Baalaache kashta karu jaane jananee | Tee toh baalakaa na dise karanee | Gaibee-nandana haa ase ||

Ovee 126

पहा बाळाचे कष्ट उत्कृष्ट । पुरुषा होईनात ते नाथा श्रेष्ठ । तरी यासी धर्मजननी वरिष्ठ । करुनि द्यावी महाराजा ॥ १२६ ॥

Pahaa baalaache kashta utkrishtu | Purushaa hoeenaata tey Naathaa shreshthu | Taree yaasee dharma-jananee varishthu | Karuni dyaavee Mahaaraajaa ||

Ovee 127

तीतें बाळक करीं अर्पण । करील तयाचें संगोपन । तुम्हांलागीं कष्ट दारुण । होणार नाहीत महाराजा ॥ १२७ ॥

Teete baalaka karee arpanu | Kareela tayaache sangopanu | Tumhaa-laagee kashta daarunu | Honaara naaheeta Mahaaraajaa ||

Ovee 128

ऐशी ऐकतां जगाची वाणी । मान तुकावी मच्छिंद्रमुनि । म्हणे बा ते धर्मजननी । कोणती करावी महाराजा ॥ १२८ ॥

Aishee aikataa jagaachee vaanee | Maana tukaavee Machchindra-muni | Mhane baa tey dharma-jananee | Konatee karaavee Mahaaraajaa ||

Ovee 129

ऐसें बोलतां मच्छिंद्रनाथ । विचार करिताती ग्रामस्थ । तों ग्रामामाजी विप्रगृहांत । मधुनामा नांदतसे ॥ १२९ ॥

Aise bolataa Machchindra-Naathu | Vichaara karitaatee graamasthu | Toh graamaa-maajee vipra-grihaantu | Madhu-naamaa naandatase ||

Ovee 130

तयाची कांता लावण्यखाणी । पतिव्रता धर्मपत्नी । सत्य संचित सर्वज्ञानी । ज्ञानकळा पै असे ॥ १३० ॥

Tayaachee kaantaa laavanya-khaanee | Pati-vrataa dharma-patnee | Satya sanchita sarva-jnyaanee | Jnyaana-kalaa pai ase ||

Ovee 131

नामें कौतुका असे गंगा । निर्मळपणीं असे अभंगा । पतिसेवे अंतरंगा । जगामाजी मिरवली ॥ १३१ ॥

Naame kautukaa ase gangaa | Nirmala-panee ase abhangaa | Patiseve antarangaa | Jagaa-maajee miravalee ||

Ovee 132

उदरीं नाहीं संतति । तेणें विव्हळ प्रेम चित्तीं । संततीवीण कामगती । संसार ते वेदना ॥ १३२ ॥

Udaree naahee santati | Tene vivhala prema chittee | Santatee-veena kaama-gatee | Sansaara tey vedanaa ||

Ovee 133

सदा वाटे हुरहुर । लोकांचे पाहूनि किशोर । चिंत्ती पाहूनि चित्ती गहिर । साशंकित होताती ॥ १३३ ॥

Sadaa vaate hurahuru | Lokaanche paahuuni kishoru | Chinttee paahuuni chittee gahiru | Saashankita hotaatee ||

Ovee 134

नाना यत्न संततीसाठीं । करुनि बैसले होते जेठी । उपाय न चाले परम कष्टी । जगामाजी मिरविला ॥ १३४ ॥

Naanaa yatna santatee-saathee | Karuni baisale hote jethee | Upaaya na chaale parama kashtee | Jagaa-maajee miravilaa ||

Ovee 135

ऐसे असतां उभय जन । तो दैवें उदेला मांदुसाकारण । ग्रामस्थांकरीं तयाचें स्मरण । अकस्मात पैं झाले ॥ १३५ ॥

Aise asataa ubhaya janu | Toh daive udelaa maandusaa-kaaranu | Graama-sthaan-karee tayaache smaranu | Akasmaata pai jhaale ||

Ovee 136

जैसा द्रोणाचा विषमकाळ । निवटावया उदेला उत्तम वेळ । सहजखेळीं गांधारी बाळ । विटी कूपांत पडियेली ॥ १३६ ॥

Jaisaa dronaachaa vishama-kaalu | Nivataavayaa udelaa uttama velu | Sahaja-khelee gaandhaaree baalu | Vitee koopaanta padiyelee ||

Ovee 137

कीं रत्नांची होणे उत्पत्ती । म्हणोनि देवदानवमती । अब्धिमंथनी उदेली चित्तीं । एकभावेंकरुनियां ॥ १३७ ॥

Kee ratnaanchee hone utpattee | Mhanoni deva-daanava-matee | Abdhi-manthanee udelee chittee | Eka-bhaaven-karuniyaa ||

Ovee 138

तन्न्यायें मधुविप्राचें । दैव उदेलें जगमुखें साचें । म्हणूनि स्मरण निघालें त्यांचे । मान्य पडलें सर्वांसी ॥ १३८ ॥

Tannyaaye Madhu-vipraache | Daiva udele jagamukhe saache | Mhanuuni smarana nighaale tyaanche | Maanya padale sarvaansee ||

Ovee 139

मग मच्छिंद्रनाथा विनवणी करुन । म्हणती महाराजा मधुब्राह्मण । तयाची कांता परम सगुण । ज्ञानकळा असे कीं ॥ १३९ ॥

Maga Machchindra-Naathaa vinavanee karunu | Mhanatee Mahaaraajaa Madhu-braahmanu | Tayaachee kaantaa parama sagunu | Jnyaana-kalaa ase kee ||

Ovee 140

तो वोपूनि बाळ गोमट । तेथेचि होईल पूर्ण शेवट । पुत्रार्थिया परम अनिष्ट । दिवस असती महाराजा ॥ १४० ॥

Toh vopuuni baala gomatu | Tethechi hoeela poorna shevatu | Putra-arthiyaa parama anishtu | Divasa asatee Mahaaraajaa ||

Ovee 141

ऐसी ऐकूनि मच्छिंद्रवाणी । पुत्राच्या राहे संरक्षणी । मग त्या विप्रा बोलावूनि । कांतेसहित आणिलें ॥ १४१ ॥

Aisee aikuuni Machchindra-vaanee | Putraachyaa raahe sanrakshanee | Maga tyaa vipraa bolaavuuni | Kaante-sahita aanile ||

Ovee 142

परी ते भार्या लावण्यराशी । सद्गुणवर्या जगासी । नाथ पाहतांच ते चित्तासी । ओळखिलें हृदयांत ॥ १४२ ॥

Paree tey bhaaryaa laavanya-raashee | Sadguna-varyaa jagaasee | Naatha paahataancha tey chittaasee | Olakhile hridayaatu ||

Ovee 143

मनांत म्हणे मच्छिंद्रनाथ । उत्तम जागीं दिसून येत । सकळ जग मान देत । तस्मात् श्रेष्ठ आतां हे ॥ १४३ ॥

Manaanta mhane Machchindra-Naathu | Uttama jaagee disuuna yetu | Sakala jaga maana detu | Tasmaatu shreshtha aataa hey ||

Ovee 144

जो जगामाजी आहे भला । तो तैसाचि परलोकां ठेला । जो जगीं जाय मानवला । परलोकीं मानवला तोचि एक ॥ १४४ ॥

Jo jagaa-maajee aahe bhalaa | Toh taisaachi paralokaa thelaa | Jo jagee jaaya maanavalaa | Paralokee maanavalaa tochi eku ||

Ovee 145

आणिक भविष्य अवश्य जाण । अर्थाअर्थी करी गमन । मग कौतुकानें जवळ घेऊन । बाळ ओटी ओपीतसे ॥ १४५ ॥

Aanika bhavishya avashya jaanu | Arthaa-arthee karee gamanu | Maga kautukaane javala gheuunu | Baala otee opeetase ||

Ovee 146

म्हणे माय वो माय ऐक । हा बाळ आहे वरदायक । नवनारायणांतील एक । करभंजन मिरवला ॥ १४६ ॥

Mhane maaya vo maaya aiku | Haa baala aahe varada-aayaku | Nava-Naaraayanaanteela eku | Karabhanjana miravalaa ||

Ovee 147

याचें होता संगोपन । फेडील दृष्टीचें पारण । जगामाजी स्थूलवट मान । पुत्र तुझा मिरवेल हा ॥ १४७ ॥

Yaache hotaa sangopanu | Phedeela drishteeche paaranu | Jagaa-maajee sthoola-vata maanu | Putra tujhaa miravela haa ||

Ovee 148

म्हणसील हा होईल कैसा । तरी कीर्तिध्वज मित्र जैसा । कीं देवकीचा हरि जैसा । वंद्य असे जगातें ॥ १४८ ॥

Mhanaseela haa hoeela kaisaa | Taree keerti-dhvaja Mitra jaisaa | Kee Devakeechaa Hari jaisaa | Vandya ase jagaate ||

Ovee 149

माय मी काय सांगू गहन । या बाळाचे चांगुलपण । मूर्तिमंत याचे सेवेकारण । कैलासपती उतरेल गे ॥ १४९ ॥

Maaya mee kaaya saangoo gahanu | Yaa baalaache chaangula-panu | Moortimanta yaache seve-kaaranu | Kailaasa-patee utarela ge ||

Ovee 150

तयाची निवटूनी अज्ञानराशी । हा अनुग्रह होईल तयासी । आणूनि ठेवील निवृत्तिपदासीं । निवृत्तिनामें मिरवुनी ॥ १५० ॥

Tayaachee nivatuunee ajnyaana-raashee | Haa anugraha hoeela tayaasee | Aanuuni theveela Nivritti-padaasee | Nivritti-naame miravunee ||

Ovee 151

म्हणे हा अयोनि संभवला । जगामाजी सहज गे मिरवला । परी अति गहनीं नाम याला । गहनी ऐसें देई कां ॥ १५१ ॥

Mhane haa ayoni sambhavalaa | Jagaa-maajee sahaja ge miravalaa | Paree ati sahanee (gahanee) naama yaalaa | Gahanee aise deee kaa ||

Ovee 152

यावरी आणिक सांगतो तुजसी । आम्ही जातों तीर्थस्नानासी । उपरी फिरुनि द्वादशवर्षी । गोरक्षबाळ येईल गे ॥ १५२ ॥

Yaavaree aanika saangato tujasee | Aamhee jaato teertha-snaanaasee | Uparee phiruni dvaadasha-varshee | Goraksha-baala yaeela ge ||

Ovee 153

तो यातें अनुग्रह देऊन । माय गे करील सनातन । परी तूं आता जीवित्व लावून । संगोपन करी याचें ॥ १५३ ॥

Toh yaate anugraha deuunu | Maaya ge kareela sanaatanu | Paree too aataa jeevitva laavuunu | Sangopana karee yaache ||

Ovee 154

यावरी बोले कौतुकें सती । कीं महाराजा योगमूर्ती । बाळ ओपिलें माझे हातीं । परी संशय एक असे ॥ १५४ ॥

Yaavaree bole kautuke satee | Kee Mahaaraajaa yoga-moortee | Baala opile maajhe haatee | Paree sanshaya eka ase ||

Ovee 155

तुम्ही द्वादश वरुषां आला परतोन । बाळ न्याल कीं मजपासून । मग कैसें जननीपण । जगामाजी मिरवावे ॥ १५५ ॥

Tumhee dvaadasha varushaa aalaa paratonu | Baala nyaala kee maja-paasuunu | Maga kaise jananee-panu | Jagaa-maajee miravaave ||

Ovee 156

मग केल्या कष्टाचें आचरण । मज मिरवेल कीं भाडायितपण । तरी प्रांजलपणीं आतांचि वचन । मजप्रती सांगिजे ॥ १५६ ॥

Maga kelyaa kashtaache aacharanu | Maja miravela kee bhaadaayita-panu | Taree praanjala-panee aataanchi vachanu | Majapratee saangije ||

Ovee 157

पहा पहा जी आशाबद्ध । सकळ जग असे प्रसिद्ध । तरी इच्छा प्रांजळ शुद्धबुद्ध । एकभागीं लावा जी ॥ १५७ ॥

Pahaa pahaa jee aashaa-baddhu | Sakala jaga ase prasiddhu | Taree ichchaa praanjala shuddha-buddhu | Eka-bhaagee laavaa jee ||

Ovee 158

तुम्हां आशा असेल याची । तरी तैशीच गोष्टी सांगायाची । मग नाथ गोष्टी ऐकूनि तिची । प्रांजळ वचन बोलतसे ॥ १५८ ॥

Tumhaa aashaa asela yaachee | Taree taisheecha goshtee saangaayaachee | Maga Naatha goshtee aikuuni tichee | Praanjala vachana bolatase ||

Ovee 159

माये संशय सांडूनि मनीं । बाळ न्यावें आपुलें सदनी । माझी आशा बाळालागुनी । गुंतत नाहीं जननीये ॥ १५९ ॥

Maaye sanshaya saanduuni manee | Baala nyaave aapule sadanee | Maajhee aashaa Baalaa-laagunee | Guntata naahee jananeeye ||

Ovee 160

तरी तुज तुझा लाभो सुत । प्रांजळपणीं मिरवी जगांत । तूं माय हा सुत । लोकांमाजी बोलतील ॥ १६० ॥

Taree tuja tujhaa laabho sutu | Praanjala-panee miravee jagaatu | Too maaya haa sutu | Lokaam-maajee bolateelu ||

Ovee 161

मी आणि माझा शिष्य । गुंतणार नाहीं या आशेस । हा बाळ तुमचा तुम्हांस । लखलखीत बोलतों ॥ १६१ ॥

Mee aani maajhaa shishyu | Guntanaara naahee yaa aashesu | Haa baala tumachaa tumhaansu | Lakhalakheeta bolato ||

Ovee 162

परी गोरक्ष अनुग्रह देईल यासी । पुढें जाईल तीर्थस्नानांसी । तूं सांभाळ तुजपाशी । चिरंजीव असो हा ॥ १६२ ॥

Paree Goraksha anugraha daeela yaasee | Pudhe jaaeela teertha-snaanaansee | Too saambhaala tuja-paashee | Chiranjeeva aso haa ||

Ovee 163

ऐसें बोलूनि ग्रामस्थांतें । शपथपूर्वक साक्षसहित । निर्मळपणीं करुनि चित्त । कौतुकसदनीं बोलवी ॥ १६३ ॥

Aise boluuni graamasthaante | Shapatha-poorvaka saaksha-sahitu | Nirmala-panee karuni chittu | Kautuka-sadanee bolavee ||

Ovee 164

मंत्रे चर्चूनि विभूति माळा । मोहनास्त्र घातलें गळां । कौतुकें स्पर्शीत हृदयकमळा । पयोधरीं पय दाटतसे ॥ १६४ ॥

Mantre charchuuni vibhooti maalaa | Mohana-astra ghaatale galaa | Kautuke sparsheeta hridaya-kamalaa | Payodharee paya daatatase ||

Ovee 165

मग तें बाळ लावोनि स्तनीं । गांवींच्या आणूनि सुवासिनी । पालखांत घातलें प्रेमेंकरुनी । गहनी नाम स्थापिले ॥ १६५ ॥

Maga tey baala laavoni stanee | Gaaveenchyaa aanuuni suvaasinee | Paalakhaanta ghaatale premen-karunee | Gahanee naama sthaapile ||

Ovee 166

यावरी मच्छिंद्र कांही दिवस । तया ग्रामीं करुनि वास । मग सवें घेऊनि गोरक्षास । तीर्थस्नाना चालिला ॥ १६६ ॥

Yaavaree Machchindra kaanhee divasu | Tayaa graamee karuni vaasu | Maga save gheuuni Gorakshaasu | Teertha-snaanaa chaalilaa ||

Ovee 167

पुसूनि सकळ ग्रामस्थांसी । निघता झाला गौरवेसीं । मार्ग लक्षूनि तीर्थस्नानासी । बद्रिकाश्रमीं जातसे ॥ १६७ ॥

Pusuuni sakala graamasthaansee | Nighataa jhaalaa gauravesee | Maarga lakshuuni teertha-snaanaasee | Badrikaa-aashramee jaatase ||

Ovee 168

परी मार्गी चालतां वाटीवाट । श्रीगोरक्षाच घेऊनि पाठ । कार्यरुपी कार्य घेऊनि अलोट । परीक्षेतें पाहतसें ॥ १६८ ॥

Paree maargee chaalataa vaatee-vaatu | Shree-Gorakshaacha gheuuni paathu | Kaarya-rupee kaarya gheuuni alotu | Pareekshete paahatase ||

Ovee 169

नंतरी ते पाहतां परी विषम अशी । विषम दिसती सर्व कार्यासी । मग मच्छिंद्र विचार करी मानसी । तप पूर्ण नसे या ॥ १६९ ॥

Nantaree tey paahataa paree vishama ashee | Vishama disatee sarva kaaryaasee | Maga Machchindra vichaara karee maanasee | Tapa poorna nase yaa ||

Ovee 170

मुळींच पदरी पैसा नसतां । कीम दान मिरवी दांभिका व्ययसा । तेवीं मंत्रहेतु तपोलेशा । विना विषम आहे हा ॥ १७० ॥

Muleencha padaree paisaa nasataa | Keema daana miravee daambhikaa vyayasaa | Tevee mantrahetu tapoleshaa | Vinaa vishama aahe haa ||

Ovee 171

तरी आतां बदरिकाश्रमीं । बद्रीकेदार उभा स्वामी । तया हाती गोरक्ष ओपूनी । तयालागीं रुझवावा ॥ १७१ ॥

Taree aataa Badarikaa-aashramee | Badree-Kedaara ubhaa svaamee | Tayaa haatee Goraksha opuunee | Tayaa-laagee rujhavaavaa ||

Ovee 172

ऐसा विचार करुनि चित्तीं । उभयतां हिंडले नाना तीर्थी । मग लक्षूनि हिमाचलमार्गाप्रती । बद्रिकाश्रमाप्रती पैं गेले ॥ १७२ ॥

Aisaa vichaara karuni chittee | Ubhayataa hindale naanaa teerthee | Maga lakshuuni Himaachala-maargaapratee | Badrikaa-aashramaapratee pai gele ||

Ovee 173

गेले परी तेथिल कथन । पुढिलें अध्यायीं होईल श्रवण । अर्थ धरुनि अपूर्ण । स्वीकार करावा श्रोत्यांनीं ॥ १७३ ॥

Gele paree tethila kathanu | Pudhile adhyaayee hoeela shravanu | Artha dharuni apoornu | Sveekaara karaavaa shrotyaannee ||

Ovee 174

तुम्ही विचक्षण श्रोते संत । सदा तुमचा धुंडीसुत । सेवेलागीं अर्थी प्राणांत । ग्रंथ आदरी मिरवितसे ॥ १७४ ॥

Tumhee vichakshana shrote santu | Sadaa tumachaa Dhundee-sutu | Seve-laagee arthee praanaantu | Grantha aadaree miravitase ||

Ovee 175

तुमचे कृपेचें लेवूनि भूषण । नरहरिवंश पूर्ण । कवि मालू धुंडीनंदन । संतगणीं मिरवला ॥ १७५ ॥

Tumache kripeche levuuni bhooshanu | Narahari-vansha poornu | Kavi Maaloo Dhundee-nandanu | Santaganee miravalaa ||

Ovee 176

स्वस्ति श्रीभक्तिकथासार । संमत गोरक्षकाव्य किमयागार । सदा परिसोत भाविक चतुर । दशमाध्याय गोड हा ॥ १७६ ॥

Svasti Shreebhaktikathaa Saaru | Sammata Goraksha Kaavya Kimayaa gaaru | Sadaa parisota bhaavika chaturu | Dashama Adhyaaya goda haa || श्रीकृष्णार्पणमस्तु । श्रीदत्तात्रेयार्पणमस्तु । Shri Krishnarpanamastu | Shri Dattatreyarpanamastu इति श्रीनवनाथभक्तिसार दशमाध्याय संपूर्ण । Iti Shri Navnath Bhaktisar Dashama Adhyaya Samapth