Chapter 17

श्रीगणेशाय नमः । श्रीगुरुभ्यो नमः । श्रीपांडुरंगाय नमः । श्रीकुलदेवतायै नमः । श्रीमातापितृभ्यां नमः ।

Shri Ganeshaaya Namah | Shri Gurubhyo Namah | Shri Paandurangaaya Namah | Shri Kuladevataayai Namah | Shri Maataa pitribhyaam Namah |

Ovee 1

जयजयाजी वैकुंठाधीश । अलक्ष अगोचरा आदिपुरुषा । पूर्णब्रह्म निष्कल निर्दोषा । सनातना आदिमूर्ते ॥

Jaya-jaya-ji Vaikuntha-adheeshaa | Alaksha agocharaa Aadi-purushaa | Poorna-Brahma nishkala nirdoshaa | Sanaatanaa Aadi-moorte ||

Ovee 2

ऐसा स्वामी पंढरीअधीश । बैसूनि मालूचे कवित्वपृष्ठीस । भक्तिसारसुधारस । निर्माण केला ग्रंथासी ॥

Aisaa svaamee Pandharee-adheeshu | Baisuni Maalooche kavitva-prishtheesu | Bhaktisaara-sudhaarasu | Nirmaana kelaa granthaasee ||

Ovee 3

तरी मागिले अध्यायीं कथन । कानिफा पातला हेलापट्टण । गोपीचंदाची भेटी घेऊन । मैनावतीसी भेटला ॥

Taree maagile adhyaayee kathanu | Kaaniphaa paatalaa Helaapattanu | Gopeechandaa-chee bhetee gheunu | Mainaavateesee bhetalaa ||

Ovee 4

तरी सिंहावलोकनीं तत्त्वतां । मैनावती भेटूनि नाथा । सकळ वृत्तांत सांगूनि सुता । समाधानीं मिरवले ॥

Taree sinhaa-valokanee tattvataa | Mainaavatee bhetuni Naathaa | Sakala vrittaanta sanguni sutaa | Samaadhaanee miravale ||

Ovee 5

असो गोपीचंद दुसरे दिनीं । नाथागृहें शिबिरीं जाऊनि । मौळी ठेवूनि नाथाचे चरणीं । उभा राहिला सन्मुख ॥

Aso Gopeechanda dusare dinee | Naathaa-grihe shibiree jauni | Maulee thevuni Naathaa-che charanee | Ubhaa raahilaa sanmukhu ||

Ovee 6

कानिफा पाहूनि राव दृष्टीं । बोलता झाला स्ववाग्वटी । श्रीजालिंदर महीपोटी । कोठे घातला तो सांग पां ॥

Kaaniphaa pahuni raava drishtee | Bolataa jhaalaa svavaagvatee | Shree Jaalindara mahee-potee | Kothe ghaatalaa toh saanga paa ||

Ovee 7

येरु म्हणे महाराजा । ठाव दावितो चला ओजा । तेव्हां म्हणे शिष्य माझा । घेऊनि जावें सांगातीं ॥

Yeru mhane Mahaaraajaa | Thaava daavito chalaa ojaa | Tevhaa mhane shishya maajhaa | Gheuni jaave saangaa-tee ||

Ovee 8

ऐसी कानिफा बोलतां मात । अवश्य म्हणे नृपनाथ । मग सच्छिष्य घेऊनि सांगात । तया ठायीं पातला ॥

Aisee Kaaniphaa bolataa maatu | Avashya mhane nripanaathu | Maga sach-chishya gheuni saangaatu | Tayaa thaayee paatalaa ||

Ovee 9

ठाव दाखवूनि सच्छिष्यासी । पुन्हां आले शिबिरासी । शिष्य म्हणती त्या ठायासी । पाहूनि आलों महाराजा ॥

Thaava daakhavuni sach-chishyaasee | Punhaa aale shibiraasee | Shishya mhanatee tyaa thaayaasee | Pahuni aalo Mahaaraajaa ||

Ovee 10

मग रायासी म्हणे कानिफानाथ । जालिंदर काढाया कोणती रीत । येरु म्हणे तुम्ही समर्थ । सकळ जाणते सर्वस्वीं ॥

Maga raayaasee mhane Kaaniphaa-naathu | Jaalindara kaadhaayaa konatee reetu | Yeru mhane tumhee samarthu | Sakala jaanate sarvasvee ||

Ovee 11

बाळें आग्रहें करुं जाती । परी तयांचा निर्णय कैशा रीतीं । करावा हें तों नेणती निश्चितीं । सर्व संगोपी माता ती ॥

Baale aagrahe karu jaatee | Paree tayaanchaa nirnaya kaishaa reetee | Karaavaa hey toh nenatee nishchitee | Sarva sangopee maataa tee ||

Ovee 12

तेवीं माता पिता गुरु । त्राता मारिता सर्वपारु । तरी कैसे रीती हा विचारु । आव्हानिजे महाराजा ॥

Tevee maataa pitaa guru | Traataa maaritaa sarva-paaru | Taree kaise reetee haa vichaaru | Aavhaanije Mahaaraajaa ||

Ovee 13

ऐसें बोलतां नृपनाथ । मग बोलतां झाला गजकर्णसुत । तुझे रक्षावया जीवित । विचार माझा ऐकिजे ॥

Aise bolataa nripanaathu | Maga bolataa jhaalaa Gajakarna-sutu | Tujhe rakshaavayaa jeevitu | Vichaara maajhaa aikije ||

Ovee 14

कनक रौप्य ताम्रवर्ण । पितळ लोह धातु पूर्ण । पांच पुतळे करुनि आण । तुजसमान हे राया ॥

Kanaka raupya taamra-varnu | Pitala loha dhaatu poornu | Paancha putale karuni aanu | Tuja-samaana hey raayaa ||

Ovee 15

ऐसी आज्ञा करितांचि नाथ । प्रेरिले रायें ग्रामांत दूत । हेमकार लोहकारासहित । ताम्रकारका आणिलें ॥

Aisee aajnyaa karitaanchi Naathu | Prerile raaye graamaanta dootu | Hema-kaara loha-kaaraa-sahitu | Taamra-kaarakaa aanile ||

Ovee 16

जे परम कुशल अति निगुती । लक्षूनि सोडिले हेराप्रती । धातु ओपूनि तयांचे हातीं । पुतळ्यांतें योजिलें ॥

Je parama kushala ati nigutee | Lakshuni sodile heraa-pratee | Dhaatu opuni tayaanche haatee | Putalyaante yojile ||

Ovee 17

मग ते आपुले धीकोटी । पुतळे रचिती मेणावरती । नाथालागीं दावूनि दृष्टी । रसयंत्रीं ओतिले ॥

Maga tey aapule dhee-kotee | Putale rachitee menaa-varatee | Naathaa-laagee daavuni drishtee | Rasa-yantree otile ||

Ovee 18

पाहोनि दिन अति सुदिन । मग नृपासह पुतळे घेवोन । पाहता झाला गुरुस्थान । विशाळबुद्धी कानिफा ॥

Paahoni dina ati sudinu | Maga nripaasaha putale ghevonu | Paahataa jhaalaa guru-sthaanu | Vishaala-buddhee Kaaniphaa ||

Ovee 19

गरतीकांठीं आपण बैसोन । पुतळा ठेवोनि हेमवर्ण । राजाहातीं कुदळ देवोन । घाव घालीं म्हणतसे ॥

Garatee-kaanthee aapana baisonu | Putalaa thevoni hema-varnu | Raajaa-haatee kudala devonu | Ghaava ghaalee mhanatase ||

Ovee 20

घाव घालितां परी लगबगां । पुसतां स्वामी नांव सांगा । सांगितल्यावरी अति वेगा । गरतीबाहेर निघे कीं ॥

Ghaava ghaalitaa paree lagabagaan | Pusataa svaamee naava saangaa | Saangitalyaavaree ati vegaan | Garatee-baahera nighe kee ||

Ovee 21

ऐसें सांगोनि प्रथम रायातें । मग कुदळी दिधली हातातें । उपरी चिरंजीव प्रयोगातें । भाळी चर्चिली विभूती ॥

Aise saangoni prathama raayaate | Maga kudalee didhalee haataate | Uparee chiranjeeva prayogaate | Bhaalee charchilee vibhootee ||

Ovee 22

पुतळा ठेवोनि मध्यगरतीं । मागें उभा राहिला नृपती । लवकर घाव घाली क्षिती । आंतूनि पुसे महाराज ॥

Putalaa thevoni madhya-garatee | Maage ubhaa raahilaa nripatee | Lavakara ghaava ghaalee kshitee | Aantuni puse mahaaraaju ||

Ovee 23

कोणी येवोनि घालिती घाव । वेगीं वदे कां तयाचें नांव । नृप म्हणे मी राणीव । गोपीचंद असें कीं ॥

Konee yevoni ghaalitee ghaavu | Vegee vade kaa tayaache naavu | Nripa mhane mee raaneevu | Gopeechanda ase kee ||

Ovee 24

रायें सांगतांचि नाम । निघाला होता गरतींतून । श्रीजालिंदराचे शापवचन । कणकप्रतिमे झगटलें ॥

Raaye saangataanchi naamu | Nighaalaa hotaa garateen-tunu | Shree Jaalindaraache shaapa-vachanu | Kanaka-pratime jhagatale ||

Ovee 25

तीव्रशाप वैश्वानर । व्यापिलें कनकपुतळ्याचें शरीर । क्षण न लागतां महीवर । भस्म होवोनि पडियेलें ॥

Teevra-shaapa vaishvaanaru | Vyaapile kanaka-putalyaache shareeru | Kshana na laagataa mahee-varu | Bhasma hovoni padiyele ||

Ovee 26

भस्म होतां कनकप्रतिमा । दुसरा ठेविला उगमा । तयाही मागे नरेंद्रोत्तमा । पुन्हां गरति स्थापिलें ॥

Bhasma hotaa kanaka-pratimaa | Dusaraa thevilaa ugamaa | Tayaahee maage narendra-ottamaa | Punhaa garati sthaapile ||

Ovee 27

रौप्यवर्णी पुतळ्यामागें । राव उभा केला वेगें । पुन्हा विचारिलें सिद्धेयोगें । कोण आहेस म्हणवोनि ॥

Raupya-varnee putalyaa-maage | Raava ubhaa kelaa vege | Punhaa vichaarile siddhi-yoge | Kona aahesa mhanavoni ||

Ovee 28

पुन्हां सांगे नृप नांव । गरतीबाहेर वेगीं धांव । जालिंदरशापगौरव । जळ जळ खाक होवो कीं ॥

Punhaa saange nripa naavu | Garatee-baahera vegee dhaavu | Jaalindara-shapa-gauravu | Jala jala khaaka hovo kee ||

Ovee 29

ऐसें वदतां शापोत्तर । पुतळा पेटला वैश्वानरें । तोही होवोनि भस्मपर । महीलागीं मिरवला ॥

Aise vadataa shaapa-ottaru | Putalaa petalaa vaishvaanare | Tohee hovoni bhasmaparu | Mahee-laagee miravalaa ||

Ovee 30

मग तिसरा लोहपुतळा पूर्ण । तोही झाला शापें भस्म । चवथा पांचवा गति दुर्गम । त्याचिपरी पावला ॥

Maga tisaraa loha-putalaa poornu | Tohee jhaalaa shaape bhasmu | Chavathaa paanchavaa gati durgamu | Tyaachi-paree paavalaa ||

Ovee 31

यावरी त्या नृपनाथा । श्रीकानिफा झाला सांगता । मातें वदोनि नाम सर्वथा । नाथाप्रती सांगावें ॥

Yavaree tyaa nripa-naathaa | Shree Kaaniphaa jhaalaa saangataa | Maate vadoni naama sarvathaa | Naathaa-pratee saangaave ||

Ovee 32

अवश्य म्हणे गौडपाळ । लवकरी भेदी अति सबळ । तो नाद ऐकूनि तपी केवळ । विचार करीत मानसीं ॥

Avashya mhane gauda-paalu | Lavakaree bhedee ati sabalu | Toh naada aikuni tapee kevalu | Vichaara kareeta maanasee ||

Ovee 33

माझा क्रोध वडवानळ । जाळूनि टाकील ब्रह्मांड समग्र । तेथें वांचला त्रिलोचनकुमर । हें आश्चर्य वाटतें ॥

Maajhaa krodha vadavaa-analu | Jaaluni taakeela Brahmaanda samagru | Tethe vaanchalaa trilochana-kumaru | Hey aashcharya vaatate ||

Ovee 34

कृतांताचे दाढेआंत । सांपडलिया सुटोनि जात । न शिवे वैश्वानर मृत्य । हें आश्चर्य वाटतसे ॥

Kritaantaache daadhe-aantu | Saampadaliyaa sutoni jaatu | Na shive vaishvaanara mrityu | Hey aashcharya vaatatase ||

Ovee 35

महातक्षकानें दंश करुन । वांचवूं शके कोणी प्राण । केंवीं वांचला नृपनंदन । हें आश्चर्य वाटतें ॥

Mahaa-takshakaane dansha karunu | Vaanchavoo shake konee praanu | Kevee vaanchalaa nripa-nandanu | Hey aashcharya vaatate ||

Ovee 36

परम संकट पाहोनी । प्राण उदित घेत हिरकणी । तो वांचूनि मिरवे जनीं । हें आश्चर्य वाटतसे ॥

Parama sankata paahonee | Praana udita gheta hirakanee | Toh vaanchuni mirave janee | Hey aashcharya vaatatase ||

Ovee 37

उरग खगेंद्रा हातीं लागतां । परी न मरे भक्षण करितां । तेवीं झालें नृपनाथा । हेंचि आश्चर्य वाटतें ॥

Uraga khagendraa haatee laagataa | Paree na mare bhakshana karitaa | Tevee jhaale nripa-naathaa | Henchi aashcharya vaatate ||

Ovee 38

कीं मूषक सांपडल्या मुखांत । त्यांतें कदा न ये मृत्य । तेवीं वांचला हा नृपनाथ । हेंचि आश्चर्य वाटतें ॥

Kee mooshaka saampadalyaa mukhaantu | Tyaante kadaa na ye mrityu | Tevee vaanchalaa haa nripa-naathu | Henchi aashcharya vaatate ||

Ovee 39

सहज उभा पर्वतानिकटी । कडा तुटोनि पडला माथीं । त्यांत वाचलां ऐसें म्हणती । हेंचि आश्चर्य वाटतसे ॥

Sahaja ubhaa parvataa-nikatee | Kadaa tutoni padalaa maathee | Tyaanta vaachalaa aise mhanatee | Henchi aashcharya vaatatase ||

Ovee 40

ऐसा विचार मनांत । करिता झाला जालिंदरनाथ । चित्तीं म्हणे त्या भगवंत । साह्य झाला रक्षणीं ॥

Aisaa vichaara manaantu | Karitaa jhaalaa Jaalindaranaathu | Chittee mhane tyaa Bhagavantu | Saahya jhaalaa rakshanee ||

Ovee 41

तरी आतां असो ऐसें । वांचल्या अमर करुं त्यास । ऐसें विचारुनि चित्तास । मनीं गांठी दृढ धरिली ॥

Taree aataa aso aise | Vaanchalyaa amara karu tyaasu | Aise vichaaruni chittaasu | Manee gaathee dridha dharilee ||

Ovee 42

येरीकडे कानिफनाथ । हुंकार नृपासी देत । तंव उभा स्वकरीं व्यक्त । लवकरी मही भेदीतसे ॥

Yeree-kade Kaaniphanaathu | Hunkaara nripaasee detu | Tava ubhaa svakaree vyaktu | Lavakaree mahee bhedeetase ||

Ovee 43

लवकरी घाव कानीं उठता । श्रीजालिंदर होय पुसता । कोण आहेस अद्यापपर्यंत । घाव घालिसी महीतें ॥

Lavakaree ghaava kaanee uthataa | Shree Jaalindara hoya pusataa | Kona aahesa adyaapa-paryantu | Ghaava ghaalisee maheete ||

Ovee 44

ऐकतां श्रीगुरुवचन । रायाआधीं गजकर्णनंदन । सांगूनि आपलें नामाभिधान । गोपीचंदाचें सांगतसे ॥

Aikataa Shree Guru-vachanu | Raayaa-aadhee Gajakarna-nandanu | Sanguni aapale naama-abhidhaanu | Gopeechandaa-che saangatase ||

Ovee 45

म्हणे महाराजा तपोजेठी । मी बाळक कानिफा महीपाठी । पहावया चरण दृष्टीं । बहुत भुकेले चक्षू ते ॥

Mhane Mahaaraajaa tapojethee | Mee baalaka Kaaniphaa mahee-paathee | Pahaavayaa charana drishtee | Bahuta bhukele chakshoo tey ||

Ovee 46

म्हणवोनि गोपीचंद नृपनाथ । तुम्हां काढावया उदित । ऐसी ऐकोनि स्वच्छिष्यमात । म्हणे अद्यापि नृप वांचला ॥

Mhanavoni Gopeechanda nripa-naathu | Tumhaa kaadhaavayaa uditu | Aisee aikoni svach-chishya-maatu | Mhane adyaapi nripa vaanchalaa ||

Ovee 47

तरी आतां चिरंजीव । असो अर्कअवधी ठेव । अमरकांती सदैव भाव । जगामाजी मिरवो कां ॥

Taree aataa chiranjeevu | Aso arkaavadhee thevu | Amara-kaantee sadaiva bhaavu | Jagaa-maajee miravo kaa ||

Ovee 48

ऐसें वदोनि जालिंदरनाथ । निजचक्षूनें पहावया सुत । बोलता झाला अति तळमळत । म्हणे महीतें विदारीं ॥

Aise vadoni Jaalindaranaathu | Nija-chakshuune pahaavayaa sutu | Bolataa jhaalaa ati talamalatu | Mhane maheete vidaaree ||

Ovee 49

ऐसी आज्ञा होतांचि तेथें । मग काढिते झाले वरील लिदीतें । तंव ते मृत्तिका दशवर्षांत । महीव्यक्त झालीसे ॥

Aisee aajnyaa hotaanchi tethe | Maga kaadhite jhaale vareela lideete | Tava tey mrittikaa dasha-varsha-antu | Mahee-vyakta jhaaleese ||

Ovee 50

मग कामाठी लावूनि नृपती । उकरिता झाला मही ती । वरील प्रहार वज्राप्रती । जावोनियां भेदलासे ॥

Maga kaamaathee lavuni nripatee | Ukaritaa jhaalaa mahee tee | Vareela prahaara Vajraa-pratee | Jaavoniyaa bhedalaase ||

Ovee 51

मग तो नाद ऐकूनि नाथ । म्हणे आतां बसा स्वस्थ । मग जल्पोनि शक्रास्त्र । वज्रास्त्रातें काढिलें ॥

Maga toh naada aikuni Naathu | Mhane aataa basaa svasthu | Maga jalponi Shakra-astru | Vajra-astraate kaadhile ||

Ovee 52

मग नाथ आणि गजकर्णनंदन । पाहते झाले उभय वदन । मग चित्तीं मोहाचे अपार जीवन । चक्षुद्वारे लोटलें ॥

Maga Naatha aani Gajakarna-nandanu | Paahate jhaale ubhaya vadanu | Maga chittee mohaache apaara jeevanu | Chakshu-dvaare lotale ||

Ovee 53

मग गरतीबाहेर येवोनि नाथ । प्रेमें आलिंगला सुत । म्हणे बा प्रसंगे होतासी येथ । म्हणवोनि नृपनाथ वांचला ॥

Maga garatee-baahera yevoni Naathu | Preme aalingalaa sutu | Mhane baa prasange hotaasee yethu | Mhanavoni nripa-naatha vaanchalaa ||

Ovee 54

परी गरतीबाहेर येतांचि नाथ । चरणीं लोटला नृपनाथ । मग त्यातें कवळोनि धरीत । मौळीं हात ठेवीतसे ॥

Paree garatee-baahera yetaanchi Naathu | Charanee lotalaa nripa-naathu | Maga tyaate kavaloni dhareetu | Maulee haata theveetase ||

Ovee 55

म्हणे बाळा प्रळयाग्नी । त्यांत निघालासी वांचुनी । आतां जोंवरी शशितरणी । तोंवरी मिरवें महीतें ॥

Mhane baalaa pralayaagnee | Tyaanta nighaalaasee vaanchunee | Aataa jovaree shashi-taranee | Tovaree mirave maheete ||

Ovee 56

यावरी त्रिलोचनकामिनी । मैनावती लोटली चरणीं । नेत्रीं अश्रुपात आणोनी । स्वामीलागीं बोलतसे ॥

Yavaree trilochana-kaaminee | Mainaavatee lotalee charanee | Netree ashru-paata aanonee | Svaamee-laagee bolatase ||

Ovee 57

म्हणे महाराजा एकादश वर्षांत । मातें लोटली महातमरात । माझा अर्क गुरुनाथ । अस्ताचळीं पातलासे ॥

Mhane Mahaaraajaa ekaadasha varsha-antu | Maate lotalee mahaata-maraatu | Maajhaa Arka guru-Naathu | Astaachalee paatalaase ||

Ovee 58

मित्रकुमुदिनी दीनवाणी । हुरहुर पाहे जैसी तरणी । कीं मम बाळकाची जननी । गेली कोठें कळेना ॥

Mitra-kumudinee deena-vaanee | Hurahura paahe jaisee taranee | Kee mama baala-kaa-chee jananee | Gelee kothe kalenaa ||

Ovee 59

कीं मम वत्साची गाउली । कोणे रानीं दूर गेली । समूळ वत्साची आशा सांडिली । तिकडेचि गुंतली कैसेनि ॥

Kee mama vatsaa-chee gaaulee | Kone raanee doora gelee | Samoola vatsaa-chee aashaa saandilee | Tikadechi guntalee kaiseni ||

Ovee 60

कां मम चकोराचा उड्डगणपती । कैसा पावला अस्तगती । कीं मज चातकाचे अर्थी । ओस घन पडियेला ॥

Kaa mama chakora-achaa uddagana-patee | Kaisaa paavalaa asta-gatee | Kee maja chaatakaache arthee | Osa ghana padiyelaa ||

Ovee 61

सदा वाटे हुरहुर जीवा । कीं लोभ्याचा चुकला द्रव्यठेवा । की अंधाची शक्ती काठी टेकावा । कोणें हरोनि नेलीसे ॥

Sadaa vaate hurahura jeevaa | Kee lobhyaachaa chukalaa dravya-thevaa | Kee andhaachee shaktee kaathee tekaavaa | Kone haroni neleese ||

Ovee 62

ऐसे एकादश संवत्सर । मास गेले महाविकार । ऐसें बोलोनि नेत्रीं पूर । अश्रुघन वर्षतसे ॥

Aise ekaadasha samvatsaru | Maasa gele mahaa-vikaaru | Aise boloni netree pooru | Ashru-ghana varshatase ||

Ovee 63

मग तियेसी हृदयीं धरोनि नाथ । स्वकरें नेत्राश्रु पुसीत । तीन्ही बाळकें धरोनि यथार्थ । माय हेलवे त्यामाजी ॥

Maga tiyesee hridayee dharoni Naathu | Svakare netra-ashru puseetu | Teenhee baalake dharoni yathaarthu | Maaya helave tyaa-maajee ||

Ovee 64

गोपीचंदाचें मुख कुरवाळून । बोलता झाला अग्निनंदन । बा रे तुझें काय मन । इच्छीतसे मज सांग ॥

Gopeechandaa-che mukha kuravaalunu | Bolataa jhaalaa Agni-nandanu | Baa re tujhe kaaya manu | Ichcheetase maja saangu ||

Ovee 65

राजवैभवा भोगावें । कीं आत्मीं समयोग्यते मिरवावें । कोणतें तुझें मनीं भावे । तैसा योग घडेल बा ॥

Raaja-vaibhavaa bhogaave | Kee aatmee sama-yogyate miravaave | Konate tujhe manee bhaave | Taisaa yoga ghadela baa ||

Ovee 66

अशाश्वत शाश्वत दोन पद । राज्य वैराग्य मार्गभेद । तरी तुज आवडे तोचि वृंद । स्वीकारीं कां बाळका ॥

Ashaashvata shaashvata dona padu | Raajya vairaagya maarga-bhedu | Taree tuja aavade tochi vrindu | Sveekaaree kaa baalakaa ||

Ovee 67

म्यां तूते केले अमरपणीं । परी तैसे नाहीं राजमांडणी । अनेक आले अभ्र दाटोनी । मृगजळासमान तें ॥

Myaa toote kele amara-panee | Paree taise naahee raaja-maandanee | Aneka aale abhra daatonee | Mriga-jalaa-samaana tey ||

Ovee 68

बा रे संपत्ती अमरां कैसी । तेही आटेल काळवेळेसीं । दिसतें तितुकें वैभवासी । नाशिवंत आहे बा रे ॥

Baa re sampattee amaraa kaisee | Tehee aatela kaala-velesee | Disate tituke vaibhavaasee | Naashivanta aahe baa re ||

Ovee 69

बा रे पूर्वी राज्य सांडून । कित्येक बैसले योग्यांत येवोन । परी तो योग सोडून । राज्यवैभवा नातळला ॥

Baa re poorvee raajya sandunu | Kityeka baisale yogyaanta yevonu | Paree toh yoga sodunu | Raaja-vaibhavaa naatalalaa ||

Ovee 70

पाहें गाधिसुताचे वैभव । महीलागीं केवढें नांव । परी तो सोडूनि सकळ वैभव । योगक्रिया आचरला ॥

Paahe Gaadhi-sutaache vaibhavu | Mahee-laagee kevadhe naavu | Paree toh soduni sakala vaibhavu | Yoga-kriyaa aacharalaa ||

Ovee 71

उत्तानपाद महीवरती । काय न्यून असे संपत्ती । परी सुताची कामशक्ती । वेगें जनीं दाटलीसे ॥

Uttaanapaada mahee-varatee | Kaaya nyuna ase sampattee | Paree sutaachee kaama-shaktee | Vege janee daataleese ||

Ovee 72

तस्मात् अशाश्वत ओळखून । बा ते झाले सनातन । तरी आतां केउतें मन । इच्छितें तें मज सांगें ॥

Tasmaatu ashaashvata olakhunu | Baa tey jhaale sanaatanu | Taree aataa ke-ute manu | Ichchite tey maja saange ||

Ovee 73

गोपीचंद विचार करी मनांत । राज्यवैभवीं सामर्थ्य गळित । अहा योगी जालिंदरनाथ । चिरंजीव मिरवतसे ॥

Gopeechanda vichaara karee manaantu | Raaja-vaibhavee saamarthya galitu | Ahaa yogee Jaalindaranaathu | Chiranjeeva miravatase ||

Ovee 74

आज एकादश वर्षेपर्यंत । गरतगलित पचला योगीनाथ । जेणें यम शरणागत । पायांतळीं लोळतसे ॥

Aaja ekaadasha varshe-paryantu | Garata-galita pachalaa yogee-Naathu | Jene yama sharanaaagatu | Paayaantalee lolatase ||

Ovee 75

जेणें कृतांत निर्बळ केला । तो राज्य मेळवूनि खळ ठेला । हेमकर्णे अशक्त झाला । परीस लोहाकारणें ॥

Jene Kritaanta nirbala kelaa | Toh raajya melavuni khala thelaa | Hema-karne ashakta jhaalaa | Pareesa lohaa-kaarane ||

Ovee 76

सुरभी त्रैलोक्यकामना । पूर्ण करील क्षुधार्तवचना । ती स्वपोटा रानोंराना । शोधील काय तृणातें ॥

Surabhee trailokya-kaamanaa | Poorna kareela kshudhaarta-vachanaa | Tee svapotaa raano-raanaa | Shodheela kaaya trinaate ||

Ovee 77

ब्रह्मांडावरी जयाची सत्ता । तो कोणे अर्थी दरिद्रता । भोगील काय ऐसी वार्ता । श्लाघ्य दिसेना बोलाया ॥

Brahmaandaa-varee jayaachee sattaa | Toh kone arthee daridrataa | Bhogeela kaaya aisee vaartaa | Shlaaghya disenaa bolaayaa ||

Ovee 78

तरी तें वैराग्य भाग्यसदन । साध्य करावें कार्ये मनें । ऐसा पश्चाताप दारुण । चित्तामाजी डवरला ॥

Taree tey vairaagya bhaagya-sadanu | Saadhya karaave kaarye mane | Aisaa pashchaataapa daarunu | Chittaa-maajee davaralaa ||

Ovee 79

मग म्हणे गुरुमहाराज । इंधनीं अग्नि होतां सज्ज । तेवीं विधानचि तैसे विराजे । पावका स्पर्श झालिया ॥

Maga mhane guru-Mahaaraaju | Indhanee agni hotaa sajju | Tevee vidhaanachi taise viraaje | Paavakaa sparsha jhaaliyaa ||

Ovee 80

तरी आतां सरतें पुरतें । आपुल्यासमान करा मातें । आळीभृंगन्यायमतें । करुनि मिरवें महीसी ॥

Taree aataa sarate purate | Aapulyaa-samaana karaa maate | Aalee-bhringanyaaya-mate | Karuni mirave maheesee ||

Ovee 81

ऐकोनि दृढोत्तर वचन । श्रीगुरु स्वकरातें उचलोन । पृष्ठी थापटी वाचे वचन । गाजी गाजी म्हणतसे ॥

Aikoni dridhottara vachanu | Shree Guru svakaraate uchalonu | Prishthee thaapatee vaache vachanu | Gaajee gaajee mhanatase ||

Ovee 82

मग वरदहस्त स्पर्शोनि मौळीं । सकळ देहातें कृपें न्याहाळीं । कर्णीं ओपूनि मंत्रावळी । स्वनाथमार्गीं मिरवला ॥

Maga varadahasta sparshoni maulee | Sakala dehaate kripe nyaahaalee | Karnee opuni mantra-aavalee | Sva-Naatha-maargee miravalaa ||

Ovee 83

ऐसें होतां अंग लिप्त । मग दिसूनि आलें अशाश्वत । काया माया दृश्य पदार्थ । विनय चित्तीं मिरवले ॥

Aise hotaa anga liptu | Maga disuni aale ashaashvatu | Kaayaa maayaa drishya padaarthu | Vinaya chittee miravale ||

Ovee 84

मग वेटतरुचें दुग्ध काढून । जटा वळी राजनंदन । त्रिसट कौपीन परिधानून । कर्णीं मुद्रा परिधानी ॥

Maga veta-taruche dugdha kaadhunu | Jataa valee raaja-nandanu | Trisata kaupeena paridhaanunu | Karnee mudraa paridhaanee ||

Ovee 85

शैली कंथा परिधानूनी । शिंगीनाद गाजवीं भुवनीं । कुबडी फावडी कवळूनि पाणी । नाथपणीं मिरवला ॥

Shailee kanthaa paridhaanuunee | Shingee-naada gaajavee bhuvanee | Kubadee phaavadee kavaluni paanee | Naatha-panee miravalaa ||

Ovee 86

भस्मझोळी कवळूनि कक्षेंत । आणि द्वितीय झोळी भिक्षार्थ । हातीं कवळूनि नागनाथ । जगामाजी मिरवला ॥

Bhasma-jholee kavaluni kakshentu | Aani dviteeya jholee bhikshaarthu | Haatee kavaluni naaga-Naathu | Jagaa-maajee miravalaa ||

Ovee 87

परी हा वृत्तांत सकळ गांवांत । अंतःपुरादिकीं झाला श्रुत । श्रुत होतांचि अपरिमित । शोकसिंधु उचंबळला ॥

Paree haa vrittaanta sakala gaavaantu | Antah-puraadikee jhaalaa shrutu | Shruta hotaanchi aparimitu | Shoka-sindhu uchambalalaa ||

Ovee 88

एकचि झाला हाहाकार । रुदन करितां लोटला पूर । स्त्रिया धरणीसी टाकिती शरीर । मुखीं मृत्तिका घालिती ॥

Ekachi jhaalaa haa-haa-kaaru | Rudana karitaa lotalaa pooru | Striyaa dharaneesee taakitee shareeru | Mukhee mrittikaa ghaalitee ||

Ovee 89

मैनावतीसी शिव्या देत । म्हणती हिनेंचि केला सर्वस्वीं घात । अहा अहा नृपनाथ । महीं कोठे पहावा ॥

Mainaavateesee shivyaa detu | Mhanatee hinenchi kelaa sarvasvee ghaatu | Ahaa ahaa nripanaathu | Mahee kothe pahaavaa ||

Ovee 90

आठवूनि रायाचे विशाल गुण । भूमीवरी लोळती रुदन करुन । मूर्च्छागत होऊन प्राण । सोडूं पाहती रुदनांत ॥

Aathavuni raayaache vishaala gunu | Bhoomee-varee lolatee rudana karunu | Moorchchaagata houni praanu | Sodoo paahatee rudana-antu ||

Ovee 91

अहा हें राजवैभव । कैसी आली विवशी माव । अहा सुखाचा सकळ अर्णव । वडवानळें प्राशिला ॥

Ahaa hey raajya-vaibhavu | Kaisee aalee vivashee maavu | Ahaa sukha-achaa sakala arnavu | Vadavaanale praashilaa ||

Ovee 92

अहा रायाचें बोलणें कैसें । कधीं दुखविलें नाहीं मानस । आमुचे वाटेल ते इच्छेस । राव पुरवी आवडीनें ॥

Ahaa raayaache bolane kaise | Kadhee dukhavile naahee maanasu | Aamuche vaatela tey ichchesu | Raava puravee aavadeene ||

Ovee 93

एक म्हणे सांगूं काय । रायें वेष्टिलें चित्त मोहें । म्लानवदन पाहोनि राय । हृदयीं कवळी मोहानें ॥

Eka mhane saangoo kaayu | Raaye veshtile chitta mohe | Mlaanavadana paahoni raayu | Hridayee kavalee mohaane ||

Ovee 94

म्हणे बाई मुखातें कुरवाळून । परम प्रीतीनें घेत चुंबन । अति स्नेहानें अर्थ पुरवून । मनोरथ पुरवी माझे गे ॥

Mhane baaee mukhaate kuravaalunu | Parama preeteene gheta chumbanu | Ati snehaane artha puravunu | Mano-ratha puravee maajhe ge ||

Ovee 95

ऐसें म्हणूनि आरंबळत । एकसरां शब्द करीत । एक म्हणे वो बाई मात । काय परी सांग रायाची ॥

Aise mhanuni aarambalatu | Ekasaraa shabda kareetu | Eka mhane vo baaee maatu | Kaaya paree saangu raayaa-chee ||

Ovee 96

अगे वत्सालागीं जैशी गाय । क्षणिक विसंबूं कदा न पावे । तेवीं क्षणाक्षणां येऊनि राय । वदन पाहे माझें गे ॥

Aghe vatsaa-laagee jaishee gaayu | Kshanika visamboo kadaa na paave | Tevee kshanaak-shanaa yeuni raayu | Vadana paahe maajhe ge ||

Ovee 97

एक म्हणे अर्थ पोटीं । किती सांगूं राजदृष्टी । वांकुडा केश कंबरीथाटीं । पडतां सांवरी हस्तानें ॥

Eka mhane artha potee | Kitee saangoo raaja-drishtee | Vaankudaa kesha kambaree-thaatee | Padataa saavaree hastaane ||

Ovee 98

अगे कुंकुमरेषा वांकडी होत । ती सांवरी नृपनाथ । मायेहूनि अधिक आतिथ्य । माझें करीत होता गे ॥

Aghe kunkuma-reshaa vaankadee hotu | Tee saavaree nripa-naathu | Maaye-huni adhika aatithyu | Maajhe kareeta hotaa ge ||

Ovee 99

ऐसें म्हणूनि धरणीं अंग । धडाडूनि टाकिती सुभाग्य । म्हणती विधात्या बरवा भांग । निजभाळीं रेखिला कीं ॥

Aise mhanuni dharanee angu | Dhadaa-duni taakitee subhaagyu | Mhanatee vidhaatyaa baravaa bhaangu | Nija-bhaalee rekhilaa kee ||

Ovee 100

मस्तक धरणीवरी आपटिती । धडधडां हस्तें हृदय पिटीती । महीं गडबडूनि पुन्हां उठती । पुन्हां सांडिती शरीरातें ॥

Mastaka dharanee-varee aapatitee | Dhada-dhadaa haste hridaya piteetee | Mahee gadabaduni punhaa uthatee | Punhaa saanditee sharee-raate ||

Ovee 101

म्हणती राया तुजविण । आतां कोण करील संगोपन । आतां आमुचे सकळ प्राण । परत्र देशांत जातील हो ॥

Mhanatee raayaa tuja-vinu | Aataa kona kareela sangopanu | Aataa aamuche sakala praanu | Paratra deshaanta jaateela ho ||

Ovee 102

ऐसें म्हणूनि आरंबळती । अट्टाहासें हृदय पिटीती । मृत्तिका घेऊनि मुखीं घालिती । केश तोडिती तटतटां ॥

Aise mhanuni aaram-balatee | Attaahaase hridaya piteetee | Mrittikaa gheuni mukhee ghaalitee | Kesha toditee tata-tataa ||

Ovee 103

म्हणती अहा राया तीनवेळ । शय्येहूनि उठूनि पाजिसी जळ । ऐसा कनवाळू असूनि निर्मळ । सोडूनि कैसा जासी रे ॥

Mhanatee ahaa raayaa teena-velu | Shayye-huni uthuni paajisee jalu | Aisaa kanavaaloo asuni nirmalu | Soduni kaisaa jaasee re ||

Ovee 104

अहा राया शयनीं निजतां । उदर चापसी आपुल्या हाता । रिक्त लागतां उठोनि तत्त्वतां । भोजन घालीत होतासी ॥

Ahaa raayaa shayanee nijataa | Udara chaapasee aapulyaa haataa | Rikta laagataa uthoni tattvataa | Bhojana ghaaleeta hotaasee ||

Ovee 105

ऐसा कनवाळू तूं मनीं । आतां कैसा जासी सोडूनी । ऐसें म्हणोनि शरीर धरणीं । धडाडूनि टाकिलें ॥

Aisaa kanavaaloo too manee | Aataa kaisaa jaasee soduunee | Aise mhanoni shareera dharanee | Dhadaaduni taakile ||

Ovee 106

म्हणे रायाचें स्वरुप । पाहतांचि पुरतसे कंदर्प । तरी त्या स्वरुपाचा झाला लोप । कोठें पाहूं महाराजा ॥

Mhane raayaache svarupu | Paahataanchi puratase Kandarpu | Taree tyaa sva-rupa-achaa jhaalaa lopu | Kothe paahoo Mahaaraajaa ||

Ovee 107

एक म्हणे नोहे भर्ता । प्रत्यक्ष होती आमुची माता । कैसी सांडूनि जात आतां । निढळवाणी पाडसा ॥

Eka mhane nohe bhartaa | Pratyaksha hotee aamuchee maataa | Kaisee sanduni jaata aataa | Nidhalavaanee paadasaa ||

Ovee 108

एक म्हणे माझी हरिणी । कैसी पाडसा जात सोडूनि । एक म्हणे माझी कूर्मिणी । कृपादृष्टी आवगतली ॥

Eka mhane maajhee harinee | Kaisee paadasaa jaata soduni | Eka mhane maajhee koorminee | Kripaa-drishtee aavagatalee ||

Ovee 109

एक म्हणे गज मीनांचे बळ । कैसें आटलें अब्धीचें जळ । दुःखार्काची झळाळ । साहवेना वो माये ॥

Eka mhane gaja meenaanche balu | Kaise aatale abdheeche jalu | Duhkhaarkaachee jhalaalu | Saahavenaa vo maaye ||

Ovee 110

एक म्हणे माउली माझी । स्नेहाचा पान्हा पाजी । वियोगकाननीं चुकर आजी । कैसी झाली दैवानें ॥

Eka mhane maaulee maajhee | Sneha-achaa paanhaa paajee | Viyoga-kaananee chukara aajee | Kaisee jhaalee daivaane ||

Ovee 111

एक म्हणे आमुची पक्षिणी । अंडजासमान पाळिलें धरणी । आतां चंचुस्नेहेंकरोनी । कोण ओपील ग्रासातें ॥

Eka mhane aamuchee pakshinee | Andajaa-samaana paalile dharanee | Aataa chanchu-snehen-karonee | Kona opeela graasaate ||

Ovee 112

एक म्हणे मज चातकाकारण । भरतां नोहे गे अंबुदस्थान । परम स्नेहाचें पाजितां जीवन । आजि ओस कैसा झाला गे ॥

Eka mhane maja chaatakaa-kaaranu | Bharataa nohe ge ambuda-sthaanu | Parama snehaache paajitaa jeevanu | Aaji osa kaisaa jhaalaa ge ||

Ovee 113

ऐसें म्हणोनि आरंबळती । एकमेकींचे गळां पडती । रडती पडती पुन्हा उठती । आरंबळती आक्रोशें ॥

Aise mhanoni aarambalatee | Ekamekeenche galaa padatee | Radatee padatee punhaa uthatee | Aarambalatee aakroshe ||

Ovee 114

ऐसा आकांत अंतःपुरांत । येरीकडे जालिंदरनाथ । राया गोपीचंदा सांगत । तपालागीं जाईं कां ॥

Aisaa aakaanta antah-puraantu | Yeree-kade Jaalindara-naathu | Raayaa Gopeechandaa saangatu | Tapaa-laagee jaaee kaa ||

Ovee 115

परी राया ऐक मात । सुरत्नपणाचा पाहों हेत । तुझ्या स्त्रिया अठरा शत । भिक्षा मागें तयांपासीं ॥

Paree raayaa aika maatu | Suratna-panaachaa paaho hetu | Tujhyaa striyaa atharaa shatu | Bhikshaa maage tayaam-paasee ||

Ovee 116

अलक्ष आदेश निरंजन । ऐसा सवाल मुखें वदोन । अंतःपुरांत संचार करोन । भिक्षा मागें बाळका तूं ॥

Alaksha aadesha niranjanu | Aisaa savaala mukhe vadonu | Antah-puraanta sanchaara karonu | Bhikshaa maage baalakaa too ||

Ovee 117

शिंगीनाद वाजवूनि हातीं । भिक्षा दे माई वदोनि उक्ती । ऐशापरी भेटोनि युवती । तपालागीं जाईं कां ॥

Shingee-naada vaajavuni haatee | Bhikshaa de maaee vadoni uktee | Aishaa-paree bhetoni yuvatee | Tapaa-laagee jaaee kaa ||

Ovee 118

मग अवश्य म्हणोनि नृपनाथ । संचार करी अंतःपुरांत । अलक्ष निरंजन मुखें वदत । माई भिक्षा दे म्हणतसे ॥

Maga avashya mhanoni nripa-naathu | Sanchaara karee antah-puraantu | Alaksha Niranjana mukhe vadatu | Maaee bhikshaa de mhanatase ||

Ovee 119

तें पाहूनि त्या युवती । महाशोकाब्धींत उडी घालिती । एकचि कोल्हाळ झाला क्षितीं । नाद ब्रह्मांडीं आदळतसे ॥

Tey pahuni tyaa yuvatee | Mahaa-shoka-abdheenta udee ghaalitee | Ekachi kolhaala jhaalaa kshitee | Naada Brahmaandee aadalatase ||

Ovee 120

एक हातें तोडिती केशांतें । एक मृत्तिका घालिती मुखांत । एक म्हणे दाही दिशा ओस दिसत । दाही विभाग झाल्यानें ॥

Eka haate toditee keshaante | Eka mrittikaa ghaalitee mukhaantu | Eka mhane daahee dishaa osa disatu | Daahee vibhaaga jhaalyaane ||

Ovee 121

एक धुळींत लोळती । एक उठूनि पुन्हां पडती । एक हृदय पिटोनि हस्ती । आदळिती मस्तकें ॥

Eka dhuleenta lolatee | Eka uthuni punhaa padatee | Eka hridaya pitoni hastee | Aadalitee mastake ||

Ovee 122

एक पाहोनि रायाचें स्वरुप । म्हणती अहाहा कैसा भूप । सवितारुपी झाला दीप । खद्योतपणीं दिसतसे ॥

Eka paahoni raayaache svarupu | Mhanatee ahaahaa kaisaa bhoopu | Savitaa-rupee jhaalaa deepu | Khadyota-panee disatase ||

Ovee 123

अहाहा राव वैभवार्णव । कैसा दिसतो दीनभाव । कीं मेरुमांदार सोडूनि सर्व । मशक दृष्टीं ठसावला ॥

Ahaa-haa raava vaibhava-arnavu | Kaisaa disato deena-bhaavu | Kee Meru-maandaara soduni sarvu | Mashaka drishtee thasaavalaa ||

Ovee 124

अहा राय हस्तेंकरुन । अपार याचकां वांटी धन । आतां कक्षेंत झोळी घालून । मागें कण घरोघरीं ॥

Ahaa raaya hasten-karunu | Apaara yaachakaa vaantee dhanu | Aataa kakshenta jholee ghaalunu | Maage kana gharo-gharee ||

Ovee 125

ऐसें म्हणोनि आरंबळती । धरणीवरी अंग टाकिती । पुन्हां उठोनि अवलोकिती । म्हणती अहा काय झालें ॥

Aise mhanoni aarambalatee | Dharanee-varee anga taakitee | Punhaa uthoni avalokitee | Mhanatee ahaa kaaya jhaale ||

Ovee 126

असो नृप तो अंतःपुरांगणीं । आदेश निरंजन वदे वाणी । मुख्य नायिका लुमावंती राणी । रायापासीं पातली ॥

Aso nripa toh antah-puraanganee | Aadesha Niranjana vade vaanee | Mukhya naayikaa Lumaavantee raanee | Raayaa-paasee paatalee ||

Ovee 127

मुखचंद्र गळे बोलूनी । नयनीं अश्रु अपार जीवनीं । रायालागीं पाळा घालूनी । वेष्टूनियां बोलती त्या ॥

Mukha-chandra gale boluunee | Nayanee ashru apaara jeevanee | Raayaa-laagee paalaa ghaaluunee | Veshtuniyaa bolatee tyaa ||

Ovee 128

तिचे मागें चंपिका कारंती । उठोनि येतात मागें समस्ती । राजस्त्रिया अट्टाहास करिती । धांव घेती मागें लगबगां ॥

Tiche maage Champikaa kaarantee | Uthoni yetaata maage samastee | Raaja-striyaa attaahaasa karitee | Dhaava ghetee maage lagabagaa ||

Ovee 129

म्हणती राया असो कैसें । घडूनि आलें ईश्वरसत्तेसें । परी येथेंचि राहूनि पूर्ण योगास । संपादिंजे महाराजा ॥

Mhanatee raayaa aso kaise | Ghaduni aale Eeshvara-sattese | Paree yethenchi rahuni poorna yogaasu | Sampaadinje Mahaaraajaa ||

Ovee 130

आम्हां दरिद्रियांचें स्वरुपमांदुस । लोपवूं नका सहसा महीस । आम्ही तुम्हांविण दिसतों ओस । प्राणाविण शरीर जैसें ॥

Aamhaa daridriyaanche svarupa-maandusu | Lopavoo nakaa sahasaa maheesu | Aamhee tumhaa-vina disato osu | Praanaavina shareera jaise ||

Ovee 131

हे राया आम्ही स्त्रिया कोटी । परम अंध महीपाठीं । तरी आमुची सबळ काठी । टेंका हरुं नका जी ॥

Hey raayaa aamhee striyaa kotee | Parama andha mahee-paathee | Taree aamuchee sabala kaathee | Tenkaa haru nakaa jee ||

Ovee 132

तरी येथेंचि योग आचरावा । आम्ही न छळूं विषयभावा । परी तव स्वरुपाचि ठेवा । पाहूनि तो शांत करुं कीं ॥

Taree yethenchi yoga aacharaavaa | Aamhee na chaloo vishaya-bhaavaa | Paree tava svarupaa-chi thevaa | Pahuni toh shaanta karu kee ||

Ovee 133

जैसें जीर्ण कडतर । परी म्हणावा वैभवी थोर छत्र । तेवीं तव आश्रयीं सर्व पवित्र । वैभवमंडण आम्हांसी ॥

Jaise jeerna kadataru | Paree mhanaavaa vaibhavee thora chatru | Tevee tava aashrayee sarva pavitru | Vaibhava-mandana aamhaansee ||

Ovee 134

तरी मानेल तेथें पर्णकुटिका । बांधूनि देऊं जडितहाटका । आम्ही बारा सोळा शत बायका । सेवा करुं आदरानें ॥

Taree maanela tethe parna-kutikaa | Baandhuni deoo jadita-haatakaa | Aamhee baaraa solaa shata baayakaa | Sevaa karu aadaraane ||

Ovee 135

सुवर्णें शिंगी देऊं मढवूनी । आणि रत्नबिकी शैल्या परिधानून । कनकचिरी कंथा घालून । हें सुखसंपन्न भोगावें ॥

Suvarne shingee deoo madha-vuunu | Aani ratnabikee shailyaa paridhaanunu | Kanaka-chiree kanthaa ghaalunu | Hey sukha-sampanna bhogaave ||

Ovee 136

मुक्तरत्नें हिरे माणिक । संगीत करुनि हाटकीं देख । त्यातें भूषणमुद्रा अलौकिक । हें सुखसंपन्न भोगावें ॥

Mukta-ratne hire maaniku | Sangeeta karuni haatakee dekhu | Tyaate bhooshana-mudraa alauliku | Hey sukhasampanna bhogaave ||

Ovee 137

कनकचीर तेजविपुल । शेले शाली शाला दुशाल । स्वीकारा सांडूनि मृगछाल । हें सुखसंपन्न भोगावें ॥

Kanaka-cheera teja-vipulu | Shele shaalee shaalaa dushaalu | Sveekaaraa sanduni mriga-chaalu | Hey sukha-sampanna bhogaave ||

Ovee 138

लोड तिवासे मंचक सुगम । गादी तोषक अति गुल्म । तरी भस्म सन्निधीकरुन । हें सुखसंपन्न भोगावें ॥

Loda tivaase manchaka sugamu | Gaadee toshaka ati gulmu | Taree bhasma sannidhee-karunu | Hey sukha-sampanna bhogaave ||

Ovee 139

भिक्षातुकडे सूक्ष्म कठिण । त्यजूनि सेवीं षड्रसान्न । घृत दुग्ध दहि पक्वान्न । हें सुखसंपन्न भोगावें ॥

Bhikshaa-tukade sookshma kathinu | Tyajuni sevee shad-rasa-annu | Ghrita dugdha dahi pakvaannu | Hey sukha-sampanna bhogaave ||

Ovee 140

एकट सेवीं त्यजीं कानन । दासदासी सेवकजन । सेवा करितां षोडशोपचारानें । हें सुखसंपन्न भोगावें ॥

Ekata sevee tyajee kaananu | Daasa-daasee sevaka-janu | Sevaa karitaa shodasha-upachaaraane | Hey sukha-sampanna bhogaave ||

Ovee 141

चुवा चंदन अर्गजासुवास । मार्जन करुं तव देहास । धिक्कारुनि तृणासनास । हें सुखसंपन्न भोगावें ॥

Chuvaa chandana argajaa-suvaasu | Maarjana karu tava dehaasu | Dhikkaaruni trina-aasanaasu | Hey sukha-sampanna bhogaave ||

Ovee 142

हत्ती घोडे शिबिका सदन । टाकूनि कराल तीर्थाटनी । परी चालला तें दुःख त्यजून । हें सुखसंपन्न भोगावें ॥

Hattee ghode shibikaa sadanu | Taakuni karaala teertha-atanee | Paree chaalalaa tey duhkha tyajunu | Hey sukha-sampanna bhogaave ||

Ovee 143

महाल चोटक संगीत रंगीत । तें सांडूनि विपिनीं पडाल दुःखित । तरी तें त्यजूनि रहा येथ । हें सुखसंपन्न भोगावें ॥

Mahaala chotaka sangeeta rangeetu | Tey sanduni vipinee padaala duhkhitu | Taree tey tyajuni rahaa yethu | Hey sukha-sampanna bhogaave ||

Ovee 144

छत्र चामरें प्रजा अंकित । त्यजूनि फिराल अरण्यांत । एकटपणीं त्यजूनि रहा येथ । हें सुखसंपन्न भोगावें ॥

Chatra chaamare prajaa ankitu | Tyajuni phiraala aranyaantu | Ekatapanee tyajuni rahaa yethu | Hey sukha-sampanna bhogaave ||

Ovee 145

मृगाक्षी खंजीरपद्मनयनी । पदचुरिती कोमलपाणीं । तरी तृणांकुरशयन त्यजूनि । हें सुखसंपन्न भोगावें ॥

Mriga-akshee khanjeera-padma-nayanee | Padac-huritee komala-paanee | Taree trina-ankura-shayana tyajuni | Hey sukha-sampanna bhogaave ||

Ovee 146

चंद्राननी गजगामिनी । बोलती संवाद रसाळ वाणी । तरी यांचा त्याग करोनी । हें सुखसंपन्न भोगावें ॥

Chandra-aananee gaja-gaaminee | Bolatee samvaada rasaala vaanee | Taree yaanchaa tyaaga karonee | Hey sukha-sampanna bhogaave ||

Ovee 147

ऐशा स्त्रिया संवादती । परी कोप चढला रायाच्या चित्तीं । दूर हो लंडी म्हणोनि उक्ति । धिक्कारीत तयांतें ॥

Aishaa striyaa samvaadatee | Paree kopa chadhalaa raayaa-chyaa chittee | Doora ho landee mhanoni ukti | Dhikkaa-reeta tayaante ||

Ovee 148

परी त्या मोहें वेष्टूनि बोलत । राया एकटें पडावें अरण्यांत । तुम्हांसवें बातचीत । कोण करील महाराजा ॥

Paree tyaa mohe veshtuni bolatu | Raayaa ekate padaave aranyaantu | Tumhaan-save baata-cheetu | Kona kareela Mahaaraajaa ||

Ovee 149

येरी म्हणे अरण्यपोटीं । सिंगी सारंगी करील गोष्टी । स्त्रिया म्हणती आसनदृष्टी । वसन कैंचें हो तेथे ॥

Yeree mhane aranya-potee | Singee saarangee kareela goshtee | Striyaa mhanatee aasana-drishtee | Vasana kainche ho tethe ||

Ovee 150

राव म्हणे मही आसन । अंबरासारखे असे ओढवण । स्त्रिया म्हणती शयनीं कोण । निजेल तुमच्या सांगातीं ॥

Raava mhane mahee aasanu | Ambaraa-saarakhe ase odha-vanu | Striyaa mhanatee shayanee konu | Nijela tumachyaa saangaa-tee ||

Ovee 151

येरी म्हणे कुबडी फावडी । शयन करितील दोन्ही थडी । स्त्रिया म्हणती शैत्य हुडहुडी । कोण निघारीं सांगावें ॥

Yeree mhane kubadee phaavadee | Shayana kariteela donhee thadee | Striyaa mhanatee shaitya huda-hudee | Kona nighaaree saangaave ||

Ovee 152

येरी म्हणे अचल धुनी । पेटवा घेईल पंचाग्नी । ते सबळ शीतनिवारणीं । होतील योग साधावया ॥

Yeree mhane achala dhunee | Petavaa ghaeela panchaagnee | Tey sabala sheeta-nivaaranee | Hoteela yoga saadhaavayaa ||

Ovee 153

स्त्रिया म्हणती अलौकिक । तेथें कोठें परिचारक लोक । राज्यासनीं पदार्थ कवतुक । देत होते आणूनियां ॥

Striyaa mhanatee alaukiku | Tethe kothe pari-chaaraka loku | Raajya-asanee padaartha kavatuku | Deta hote aanuniyaa ||

Ovee 154

येरी म्हणे व्याघ्रांबर । आसन विराजूं वज्रापर । मग धांव घेती नारीनर । कौतुकपदार्थ मिरवावया ॥

Yeree mhane vyaaghra-ambaru | Aasana viraajoo vajraa-paru | Maga dhaava ghetee naaree-naru | Kautuka-padaartha miravaavayaa ||

Ovee 155

स्त्रिया म्हणती मोहव्यक्त । कोणतीं असती मायावंत । माय बाप भगिनी सुत । अरण्यांत कैंचीं ही ॥

Striyaa mhanatee moha-vyaktu | Konatee asatee maayaa-vantu | Maaya baapa bhaginee sutu | Aranyaanta kainchee hee ||

Ovee 156

येरी म्हणे विश्वरुप । घरघर आई घरघर बाप । इष्टमित्र भगिनी गोतरुप । शिष्य साधक मिरवती ॥

Yeree mhane vishva-rupu | Ghara-ghara aaee gharaghara baapu | Ishta-mitra bhaginee gota-rupu | Shishya saadhaka miravatee ||

Ovee 157

स्त्रिया म्हणती षड्रसादि अन्नें । विपीनीं मिळतील कोठून । येरी म्हणे जीं फळें सुगम । षड्रसादि असती तीं ॥

Striyaa mhanatee shadrasa-adi annu | Vipeenee milateela kothunu | Yeree mhane jee phale sugamu | Shad-rasa-adi asatee tee ||

Ovee 158

स्त्रिया म्हणती वेंचाया साधन । विपीनीं मिळेल जी कोठून । येरी म्हणे ब्रह्मरुपानें । घेऊं देऊं वेव्हारासी ॥

Striyaa mhanatee venchaayaa saadhanu | Vipeenee milela jee kothunu | Yeree mhane Brahma-rupaane | Gheoo deoo vevhaaraasee ||

Ovee 159

स्त्रिया म्हणती फाटल्या कौपीन । पुनः मिळेल ती कोठून । येरी म्हणे इंद्रियदमन । विषयीं कांसोटी घालूं कीं ॥

Striyaa mhanatee phaatalyaa kaupeenu | Punah milela tee kothunu | Yeree mhane indriya-damanu | Vishayee kaansotee ghaaloo kee ||

Ovee 160

स्त्रिया म्हणती फाटल्या कंथां । ते कोठूनि मिळेल जी समर्था । येरी म्हणे योग आचरतां । दिव्य कंथा होईल ॥

Striyaa mhanatee phaatalyaa kanthaa | Tey kothuni milela jee samarthaa | Yeree mhane yoga aacharataa | Divya kanthaa hoeelu ||

Ovee 161

स्त्रिया म्हणती सिंगी सारंगी । फुटूनि गेलिया प्रसंगीं । मग गोष्टी करावयाची तरंगी । कोण आहे तुम्हांपाशीं ॥

Striyaa mhanatee singee saarangee | Phutuni geliyaa prasangee | Maga goshtee karaavayaa-chee tarangee | Kona aahe tumhaam-paashee ||

Ovee 162

येरी म्हणे सगुण निर्गुण । सिंगी सारंगीं असती दोन । आगमनिगमाचे तंतू ओंवून । सुखसंवाद करीन मी ॥

Yeree mhane saguna nirgunu | Singee saarangee asatee donu | Aagama-nigamaache tantoo ovunu | Sukha-savaada kareena mee ||

Ovee 163

स्त्रिया म्हणती कुबडी फावडी । जीर्ण झालिया लागती देशोधडी । मग सुखशयनीं निद्रापहुडी । कोण संगीन करील जी ॥

Striyaa mhanatee kubadee phaavadee | Jeerna jhaaliyaa laagatee desho-dhadee | Maga sukha-shayanee nidraa-pahudee | Kona sangeena kareela jee ||

Ovee 164

येरी म्हणे खेचरी भूचरी उभय । आदेय विदेह प्रकाश स्वरुपमय । वाम दक्षिण देऊनि तन्मय । डोळां लावीन निरंजनीं ॥

Yeree mhane khecharee bhoocharee ubhayu | Aadeya videha prakaasha svarupa-mayu | Vaama dakshina deuni tanmayu | Dolaa laaveena niranjanee ||

Ovee 165

स्त्रिया म्हणती शैल्य तुटून । गेल्या पुन्हां आणाल कोठून । येरी म्हणे मोक्षयुक्तिसमान । शैल्यभूषण मिरवीन गे ॥

Striyaa mhanatee shailya tutunu | Gelyaa punhaa aanaala kothunu | Yeree mhane moksha-yukti-samaanu | Shailya-bhooshana miraveena ge ||

Ovee 166

स्त्रिया म्हणती कर्णमुद्रिका । हरपोनि गेल्या नरपाळका । मग काय करिशील वनीं देखा । नाथपंथी मिरवावया ॥

Striyaa mhanatee karna-mudrikaa | Haraponi gelyaa nara-paala-kaa | Maga kaaya karisheela vanee dekhaa | Naatha-panthee miravaavayaa ||

Ovee 167

येरी म्हणे वो खेचरी भूचरी । लुप्तमुद्रा कर्णद्वारीं । अलक्ष चाचरी अगोचरी । लेवविल्या गुरुनाथें ॥

Yeree mhane vo khecharee bhoocharee | Luptamudraa karnadvaaree | Alaksha chaacharee agocharee | Levavilyaa guru-Naathe ||

Ovee 168

ऐसें बोलतां उत्तरोत्तर । म्हणे माई भिक्षा देई सत्वर । तंव त्या धांवती धरावया कर । कंठी मिठी गालावया ॥

Aise bolataa uttarottaru | Mhane maaee bhikshaa daee satvaru | Tava tyaa dhaavatee dharaavayaa karu | Kanthee mithee gaalaavayaa ||

Ovee 169

ऐसें चांचल्यगुणयुक्त । दृष्टीं पाहूनियां नृपनाथ । कुबडी फावडी उगारीत । दूर होईं लंडी म्हणतसे ॥

Aise chaanchalya-guna-yuktu | Drishtee pahuniyaa nripa-naathu | Kubadee phaavadee ugaareetu | Doora hoee landee mhanatase ||

Ovee 170

तें गुप्त पाहोनि मैनावती । सिद्धार्थ अन्न घेऊनि हातीं । शीघ्र येऊनि पुत्राप्रती । म्हणे भिक्षा घे नाथा ॥

Tey gupta paahoni Mainaavatee | Siddha-artha anna gheuni haatee | Sheeghra yeuni putraa-pratee | Mhane bhikshaa ghe Naathaa ||

Ovee 171

मग भिक्षा घेऊनि झोळीं । मातेपदीं अर्पी मौळी । मग तेथूनि निघूनि तये वेळीं । नाथापाशीं पातला ॥

Maga bhikshaa gheuni jholee | Maate-padee arpee maulee | Maga tethuni nighuni taye velee | Naathaa-paashee paatalaa ||

Ovee 172

मग जो झाला स्त्रियांत वेव्हार । तो सकळ सांगितला वागुत्तर । मैनावती येऊनि तत्पर । तीही वदे वृत्तांतासी ॥

Maga jo jhaalaa striyaanta vevhaaru | Toh sakala saangitalaa vaag-uttaru | Mainaavatee yeuni tatparu | Tee-hee vade vrittaantaasee ||

Ovee 173

असो उभयतांचा वृत्तांत ऐकून । मान तुकावी अग्निनंदन । मग तीन रात्री रायासी ठेवून । बहुत अर्थीं उपदेशिला ॥

Aso ubhaya-taanchaa vrittaanta aikunu | Maana tukaavee Agni-nandanu | Maga teena raatree raayaasee thevunu | Bahuta arthee upadeshilaa ||

Ovee 174

मग लुमावंतीचा उदरव्यक्त । गोपीचंदाचा होता सुत । मुक्तचंद नाम त्याचें । राज्यासनीं वाहिला ॥

Maga Lumaavantee-chaa udara-vyaktu | Gopeechandaa-chaa hotaa sutu | Muktachanda naama tyaache | Raajya-asanee vaahilaa ||

Ovee 175

स्वयें जालिंदरें कौतुक । राज्यपटीं केला अभिषेक । मंत्री प्रजा सेवक लोक । तयाहातीं ओपिले ॥

Svaye Jaalindare kautuku | Raajya-patee kelaa abhisheku | Mantree prajaa sevaka loku | Tayaa-haatee opile ||

Ovee 176

राया गोपीचंदा सांगे वचन । बा रे पाहें बद्रिकाश्रम । बद्रिकेदारालागीं नमून । तपालागीं तूं बैसें कां ॥

Raayaa Gopeechandaa saange vachanu | Baa re paahe Badrikashramu | Badrike-daaraa-laagee namunu | Tapaa-laagee too baise kaa ||

Ovee 177

लोहकंटकीं चरणांगुष्ठ । देऊनि तपाचे दावीं कष्ट । द्वादश वरुषें नेम स्पष्ट । एकाग्रीं रक्षावा ॥

Loha-kantakee charana-angushthu | Deuni tapaache daavee kashtu | Dvaadasha varushe nema spashtu | Ekaagree rakshaavaa ||

Ovee 178

ऐसें सांगून तयातें । मग प्रजा लोकादि समस्तें । निघाले रायासी बोळवावयातें । कानिफासुद्धां जालिंदर ॥

Aise saanguna tayaate | Maga prajaa lokaadi samaste | Nighaale raayaasee bolavaavayaate | Kaaniphaa-suddhaa Jaalindaru ||

Ovee 179

परी प्रजेचे लोक शोक करिती । राया गोपीचंदाचे गुण आठविती । नेत्रीं ढाळूनि अश्रुपातीं । रुदन करिती अट्टहासें ॥

Paree prajeche loka shoka karitee | Raayaa Gopeechandaache guna aathavitee | Netree dhaaluni ashru-paatee | Rudana karitee attahaase ||

Ovee 180

म्हणती अहा सांगों कायी । नृप नव्हे होती आमुची आई । पक्षाखालीं सकळ मही । संबोधीतसे महाराजा ॥

Mhanatee ahaa saango kaayee | Nripa navhe hotee aamuchee aaee | Paksha-akhaalee sakala mahee | Sambodheetase Mahaaraajaa ||

Ovee 181

ऐसे वर्णूनि तयाचे गुण । आक्रंदती प्रजाजन । परी आतां पुरे करा विघ्न । शोकमांदार खोंचला ॥

Aise varnuni tayaache gunu | Aakrandatee prajaa-janu | Paree aataa pure karaa vighnu | Shoka-maandaara khonchalaa ||

Ovee 182

तृणपाषाणादि तरु । पक्षी पशु जाती अपारु । राया नृपाकरितां समग्रु । शोकाकुलित मिरवले ॥

Trina-paashaana-adi taru | Pakshee pashu jaatee apaaru | Raayaa nripaa-karitaa samagru | Shoka-akulita miravale ||

Ovee 183

मग एक कोस बोळवून । समस्त आणिले अग्निनंदने । जेथील तेथें संबोखून । आश्वासीत सकळांसी ॥

Maga eka kosa bolavunu | Samasta aanile Agni-nandane | Jetheela tethe sambokhunu | Aashvaa-seeta sakalaansee ||

Ovee 184

परी राया जात ठायीं ठायीं । धांवूनि पाहातां उंच मही । म्हणती सोडूनि गेलीस आई । कधीं भेटसी माघारां ॥

Paree raayaa jaata thaayee thaayee | Dhaavuni paahaataa uncha mahee | Mhanatee soduni geleesa aaee | Kadhee bhetasee maaghaaraa ||

Ovee 185

घडी घडी दृष्टी उर्ध्व करुन । पाहती रायाचे वदन । कोणी मागें जाती धांवून । पाहूनि वदन येताती ॥

Ghadee ghadee drishtee urdhva karunu | Paahatee raayaache vadanu | Konee maage jaatee dhaavunu | Vadana pahuni yetaatee ||

Ovee 186

ऐसा राजा जातां दोन कोश । मग सकळ मिरवले एक निराश । मन मागें उलटूनि संभारास । ग्रामामाजी संचरले ॥

Aisaa raajaa jaataa dona koshu | Maga sakala miravale eka niraashu | Mana maage ulatuni sambhaaraasu | Graamaa-maajee sancharale ||

Ovee 187

राजसदनीं येऊनि समस्त । सकळ बैसले दीनवंत । जैसें शरीर प्राणरहित । एकसरां मिरवलें ॥

Raaja-sadanee yeuni samastu | Sakala baisale deenavantu | Jaise shareera praana-rahitu | Ekasaraa miravale ||

Ovee 188

मग श्रीजालिंदर राजसदनीं । मुक्तचंदा विराजूनि राज्यासनीं । मंत्रियातें पाचारुनी । वस्त्रें भूषणें आणविलीं ॥

Maga Shree Jaalindara raaja-sadanee | Muktachandaa viraajuni raajyaasanee | Mantriyaate paachaarunee | Vastre bhooshane aanavilee ||

Ovee 189

मग जैसें जयाचे महत्व पाहून । तयालागीं भूषणें देऊन । प्रेमें गौरवूनि प्रजाजन । बोळविले स्वस्थाना ॥

Maga jaise jayaache mahatva pahunu | Tayaa-laagee bhooshane deunu | Preme gauravuni prajaa-janu | Bolavile svasthaanaa ||

Ovee 190

याउपरी अंतःपुरीं जाऊन । सर्व स्त्रियांचें केलें समाधान । मैनावतीचे करीं ओपून । समाधानीं मिरवलें ॥

Yaauparee antahpuree jaunu | Sarva striyaanche kele samaadhaanu | Mainaavatee-che karee opunu | Samaadhaanee miravale ||

Ovee 191

मुक्तचंद ओपूनि तियेचे करीं । म्हणें हा गोपीचंदचि मानीं । हा शिलार्थ तयाचे परीं । मनोरथ पुरवील तुमचे ॥

Muktachanda opuni tiyeche karee | Mhane haa Gopeechandachi maanee | Haa shilaartha tayaache paree | Manoratha puraveela tumache ||

Ovee 192

ऐसें करोनि समाधान । राज्यासनीं पुन्हां येऊन । मुक्तचंदाचे हस्तेंकरुन । याचकां धन वांटिलें ॥

Aise karoni samaadhaanu | Raajyaasanee punhaa yeunu | Muktachandaache hasten-karunu | Yaachakaa dhana vaantile ||

Ovee 193

जालिंदर कानिफा कटकांसहित । षण्मास राहिले पट्टणांत । अर्थाअर्थी सकळ अर्थ । निजदृष्टीं पाहती ॥

Jaalindara Kaaniphaa katakaan-sahitu | Shanmaasa raahile pattanaantu | Arthaa-arthee sakala arthu | Nija-drishtee paahatee ||

Ovee 194

श्रीजालिंदरचा प्रताप सघन । कोण करुं पाहती विघ्न । येरीकडे गोपीचंदरत्न । भगिनीग्रामा चालिला ॥

Shree Jaalindarachaa prataapa saghanu | Kona karu paahatee vighnu | Yereekade Gopeechanda-ratnu | Bhaginee-graamaa chaalilaa ||

Ovee 195

तेथे कथा होईल अपूर्व । ते पुढील अध्यायीं ऐका सर्व । अवधानपात्रीं घन भाव । कथा स्वीकारा श्रोते हो ॥

Tethe kathaa hoeela apoorvu | Tey pudheela adhyaayee aikaa sarvu | Avadhaanapaatree ghana bhaavu | Kathaa sveekaaraa shrote ho ||

Ovee 196

नरहरिवंशी धुंडीसुत । मालु संतांचा शरणागत । तयाचे रसनेसी धरुनि हेत । अवधानपात्रीं मिरवावें ॥

Narahari-vamshee Dhundee-sutu | Maalu santaanchaa sharana-aagatu | Tayaache rasane-see dharuni hetu | Avadhaana-paatree miravaave ||

Ovee 197

स्वति श्रीभक्तिसार । समंत गोरक्षकाव्य किमयागार । सदा परिसोत भाविक चतुर । सप्तदशाध्याय गोड हा ॥

Svati shree-bhakti-saaru | Samanta Goraksha-kaavya Kimayaa-gaaru | Sadaa parisota bhaavika chaturu | Sapta-dasha-adhyaaya goda haa || श्रीकृष्णार्पणमस्तु । श्रीदत्तात्रेयार्पणमस्तु । Shri Krishnarpanamastu Shri Dattatreyarpanamastu इति श्रीनवनाथभक्तिसार सप्तदशाध्याय संपूर्ण । Iti Shri Navnath Bhaktisar Adhyaya Saptadasha Sampurnah